Saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis davası, TMK ve HMK ekseninde hem doğru mahkemede hem de zamanında açılması gereken bir davadır. Uygulamada kaybedilen dosyaların önemli bölümü, esasa ilişkin bir tartışma yaşanmadan yer veya görev hatası ile sürenin geçmesi nedeniyle sonuçlanır.
Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri Ekseni
Miras hukukundan doğan davalarda kural, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasıdır ve bu yetki tenkis davası bakımından tarafların iradesiyle aşılamaz niteliktedir. Mirasçıların nerede yaşadığı, taşınmazın nerede bulunduğu ya da davalının adresi tek başına yetkiyi belirlemez. Son yerleşim yeri tartışmalıysa nüfus kayıtları, adres kayıt sistemi verileri ve sağlık kuruluşu kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Görev: Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Arasında
Terekeye ilişkin her talep aynı mahkemeye gitmez. Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve defter tutma gibi işler sulh hukuk mahkemesinin alanındayken, tenkis ve muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali gibi çekişmeli talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dilekçede farklı görev alanlarına giren talepleri birleştirmek, dosyanın bir bölümünün usulden reddine yol açabilir.
Sürenin İşlemeye Başladığı An
Tenkis talebi hak düşürücü sürelere bağlıdır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile vasiyetnamenin açılması ya da mirasın açılması esas alınarak işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Burada kritik olan, öğrenme anının hangi belgeyle kanıtlanacağıdır. Tapu kaydı örneğinin alındığı tarih, vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın tebliği veya banka kayıtlarının temin edildiği tarih bu bakımdan belirleyici olabilir. Hak düşürücü süre, zamanaşımından farklı olarak durmaz ve kesilmez; hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Yanlış Merci ve Süre Kaybının Birleştiği Nokta
- Yetkisiz mahkemede açılan dava, süre koruması bakımından güvenli bir sığınak sağlamaz.
- Görevsizlik kararından sonra başvurunun yenilenmemesi dosyayı bütünüyle kapatır.
- Sadece mirasçılık belgesi almakla yetinmek, tenkis süresini durdurmaz.
- Tereke içindeki her kazandırma için ayrı değerlendirme yapılmaması, talebin eksik kalmasına neden olur.
Dilekçe Öncesi Hazırlık
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belgelenir.
- Sağlığında yapılan devirler tarih ve karşılık bilgisiyle listelenir.
- Saklı pay hesabı için tereke aktif ve pasifleri ayrı ayrı çıkarılır.
- Öğrenme anına dayanak oluşturacak belge tarihleri işaretlenir.
- Talep, tenkis ve varsa muvazaa iddiası olarak kademeli kurulur.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; mirasbırakanın işlemleri ve mirasçılar arasındaki ilişki her dosyada farklı sonuç doğurabilir. Süre riski nedeniyle, değerlendirmeyi gecikmeden bir hukukçuyla yapmanız uygun olur.