Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davasında iki teknik nokta sonucu belirler: davanın nerede açılacağı ve ne zamana kadar açılabileceği. TMK ve HMK ekseninde bu iki başlık birbirine bağlıdır; yanlış yerde açılan dava, süre dolduktan sonra doğru mahkemeye taşındığında telafisi güç bir kayba dönüşür.
Yetki Mirasbırakana Göre Belirlenir
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir ve bu kural kesindir. Mirasçıların kendi yerleşim yerleri, taşınmazların bulunduğu yer veya davalının adresi yetkiyi değiştirmez. Mirasbırakanın son yıllarını farklı bir şehirde geçirmiş olması hâlinde nüfus kaydı ile fiilî yerleşim yeri arasındaki fark tartışma konusu olabilir; bu nedenle adres kayıt sistemi çıktısı dosyanın ilk belgeleri arasında yer almalıdır.
Görev: Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Arasındaki Sınır
- Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma önlemleri sulh hukuk mahkemesinin işidir.
- Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali, mirasın hükmen reddi gibi talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinde yapılır; vasiyetnamenin iptali ise ayrı bir dava olarak asliye hukukta ele alınır.
Süre: İki Katmanlı Hesap
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık, her hâlde vasiyetnameler bakımından vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü nitelikte olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir; karşı tarafın ileri sürmesi beklenmez. Öğrenme anının ispatı bu nedenle dosyanın merkezine oturur.
Öğrenme Anını Neyle Kanıtlarsınız
- Tapu ve banka kayıtlarının hangi tarihte temin edildiğini gösteren talep ve cevap yazıları.
- Terekenin tespiti dosyasındaki tutanak tarihleri.
- Vasiyetnamenin açılması tutanağı ve tebliğ evrakı.
- Mirasçılar arasındaki yazışmalar ve noter ihtarnameleri.
- Devir işlemlerinin tarih sırasıyla çıkarıldığı bir kronoloji tablosu.
Tenkis mi Muvazaa mı: Talebin Doğru Adlandırılması
Mirasbırakanın devri bedelsiz ya da gerçekte bağış niteliğindeyse muris muvazaası; hukuken geçerli ancak saklı payı aşan bir kazandırma söz konusuysa tenkis gündeme gelir. İki talebin süresi, ispat yükü ve sonuçları farklıdır. Uygulamada terditli talep kurulması sık başvurulan bir yöntemdir; ancak talep sıralaması ve harç hesabı baştan doğru yapılmalıdır.
Burada anlatılanlar genel çerçeveye ilişkindir. Tasarrufun türü, mirasbırakanın ehliyet durumu ve tereke kalemlerinin niteliği hesabı değiştirebileceğinden, süre dolmadan bir hukukçuyla dosya değerlendirmesi yapılması gerekir.