Saklı paylı mirasçının payı, miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla zedelenmişse başvurulacak yol tenkis davasıdır. Bu davada esasa ilişkin tartışmadan önce çoğu zaman zamanaşımı ve hak düşürücü süre itirazı gündeme gelir; usule aykırı biçimde kurulan bir dosya, haklılık incelemesine hiç ulaşamadan sonuçlanabilir.
Sürenin Başladığı An Neden Tartışmalıdır
TMK'ya göre tenkis talebi, saklı pay sahibinin payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren işleyen bir süre içinde ve her hâlde miras bırakanın ölümünden ya da vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst süre içinde ileri sürülür. Uygulamadaki asıl çekişme, öğrenme anının hangi belgeyle sabitleneceğidir. Tapu kaydının çıkarıldığı tarih, mirasçılık belgesinin alındığı tarih ve tereke bilgilerine erişildiği tarih birbirinden farklı olabilir; bu nedenle öğrenme anını gösteren belge dosyanın ilk sırasına konulmalıdır.
Tenkis mi, Muvazaa mı: Nitelendirme Hatası
Miras bırakanın devri, saklı payı aşan bir kazandırma niteliğindeyse tenkis; mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıyan görünürde bir satışsa muvazaa tartışması gündeme gelir. İkisi farklı ispat yükü ve farklı süre rejimi taşır. Talebin baştan yanlış nitelendirilmesi, süre itirazı karşısında dosyayı savunmasız bırakan en yaygın usul hatasıdır. Terditli talep kurgusu bu riski azaltır.
Tereke Tablosunu Kurmak
- Mirasçılık belgesi alınır, mirasçılar ve payları netleştirilir.
- Ölüm tarihindeki aktif ve pasif kalemler ayrı ayrı listelenir.
- Sağlararası kazandırmalar tarih, taraf ve bedel sütunlarıyla çıkarılır.
- Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanlar ayrılır.
- Saklı pay, mirasçının sıfatına göre ayrı ayrı hesaplanır.
Delil ve Bilirkişi Planı
Tenkis hesabı, taşınmaz ve şirket payı gibi kalemlerde değerleme gerektirir. Değerleme tarihi ile devir tarihi arasındaki fark sonucu doğrudan etkilediğinden, keşif ve bilirkişi talebinin dilekçede hangi kalem için istendiği açıkça yazılmalıdır. Banka hesap hareketleri, tapu işlem dosyaları ve varsa noterde düzenlenen belgeler mahkeme aracılığıyla istenmelidir; bu talebin ilk dilekçede yer almaması hem süreci uzatır hem de delil kaybı riskini büyütür.
Miras uyuşmazlıklarında yetki, murisin son yerleşim yeri ölçütüne bağlıdır ve mirasçıların ikametine göre değişmez. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; süre hesabı kişiye ve belgeye göre değiştiğinden, terekeye ilişkin belgelerle birlikte bireysel değerlendirme yaptırılması gerekir.