Bir vasiyetnamenin varlığını öğrenen mirasçılar genellikle iki uç tepki verir: ya belgeyi kesin ve tartışılamaz sayar ya da hiç dikkate almaz. İkisi de riskli tutumdur. Türk Medeni Kanunu vasiyetname için birbirini izleyen üç ayrı aşama öngörür ve her aşamanın kendi süresi ile kendi mercii vardır.
Birinci Aşama: Açılma ve Okuma
Vasiyetname, ele geçiren kişi tarafından gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilir. Mahkeme belgeyi açar, ilgililere okur ve bir örneğini mirasçılara tebliğ eder. Bu işlem çekişmesiz yargı niteliğindedir; burada vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı esastan incelenmez. Mirasçıların en sık yaptığı hata, açılma duruşmasında itiraz ettiklerini söyleyerek bunun iptal davası yerine geçtiğini sanmalarıdır. Açılma dosyasındaki beyan, ayrı bir dava açma yükünü ortadan kaldırmaz.
İkinci Aşama: Tebliğden Sonraki İtiraz Penceresi
Vasiyetnamenin kendilerine tebliğ edilmesinden sonra mirasçılar belirli bir süre içinde itiraz etmezse, vasiyet alacaklısına mirasçılık belgesi verilebilir ve tasarrufun uygulanması yolu açılır. Bu pencere kısa olduğu için tebliğ tarihinin belgeye dayalı biçimde tespiti şarttır. Tebligatın usulsüz olduğu durumlarda öğrenme anı ayrıca tartışılabilir; ancak bu tartışmaya girmemek için tebliğ günü hemen takvime işlenmelidir.
Üçüncü Aşama: İptal Davasının Süresi
Vasiyetnamenin iptali istemi, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye bağlıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak işleyen üst süreler vardır ve bu üst süre davalının iyiniyetli olup olmamasına göre değişir. İptal sebepleri genellikle şu başlıklarda toplanır: mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, irade sakatlığı, tasarrufun içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırılığı ve kanunun aradığı şekil şartlarına uyulmaması.
Tenkis ile Karıştırmayın
İptal davası tasarrufun geçerliliğini hedef alır; tenkis ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini ister. Talep yanlış seçildiğinde, davanın esasına hiç girilmeden sonuç alınamaz. Uygulamada güvenli yaklaşım, koşulları varsa talebi kademeli kurmak ve öncelikle iptal, kabul edilmezse tenkis istemek olur. Ayrıca mirasın reddi için tanınan üç aylık süre bu davalardan bağımsız işler; reddi düşünen mirasçı bu takvimi ayrıca izlemelidir.
Delil Hazırlığında Öncelikler
- Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın sağlık kayıtları ve reçeteler.
- Resmî vasiyetnamede tanık beyanları ve düzenleme usulüne ilişkin kayıtlar.
- El yazılı vasiyetnamede yazı ve imza incelemesi için karşılaştırma belgeleri.
- Mirasbırakanın son dönemdeki hukuki işlemlerinin dökümü.
- Terekedeki malvarlığının tasarrufla ilişkisini gösteren tapu ve banka kayıtları.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; vasiyetnamenin türü, tebliğ düzeni ve mirasbırakanın durumuna ilişkin deliller sonucu belirler. Tebligatı aldığınız günden itibaren süre işlediğinden, belgeyi görür görmez hukuki değerlendirme almanız önerilir.