Vasiyetname, murisin son iradesini yansıtır; ancak açıldığı anda kesinleşmiş bir hukuki durum yaratmaz. Mirasçılar için asıl belirleyici olan, açılmayı izleyen dönemde hangi yolun hangi süre içinde kullanılacağıdır. Bu aşamada birbirine karıştırılan üç ayrı takvim vardır: iptal davası, tenkis talebi ve mirasın reddi.
Açılma ve Tebliğ Aşaması
Vasiyetname, murisin ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere bildirilir. Bu işlem vasiyetnamenin geçerliliğini denetlemez; yalnızca içeriğinin bilinir hâle gelmesini sağlar. İtiraz edilmediği takdirde lehine tasarrufta bulunulanlara mirasçılık belgesi verilebilir. Dolayısıyla açılma tutanağının tebliğ tarihi, sonraki bütün süreler için başlangıç noktası olarak dosyaya işlenmelidir.
İptal mi, Tenkis mi İsteniyor
- Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlenmesi, ehliyetsizlik, yanılma, aldatma veya korkutma hâlleri iptal sebebidir
- Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı zedeliyorsa istenecek olan tenkistir
- İki talep birlikte, kademeli biçimde ileri sürülebilir; iptal isteminin reddi hâlinde tenkis talebi devreye girer
Talebin niteliği belirlenmeden yazılan dilekçe, davanın konusuz kalmasına ya da hak düşürücü süre dolduktan sonra talebin değiştirilmesine yol açar.
Şekil Şartlarının Denetimi
TMK'da vasiyetname resmî şekilde, el yazısıyla veya olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının vasiyetçinin el yazısıyla yazılmış olması, tarih ve imza bulunması aranır. Resmî vasiyetnamede memur ve tanıklara ilişkin kurallar, sözlü vasiyette ise ancak istisnai koşullarda geçerlilik söz konusudur ve bu vasiyetnamenin geçerliliği sınırlı bir süreyle bağlıdır. İptal davası açılmadan önce belgenin aslı incelenmeli, gerekiyorsa yazı ve imza incelemesi talep edilmelidir.
Üç Aylık Ret Süresini Gözden Kaçırmamak
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddi için tanınan üç aylık süre ayrıca izlenmelidir. Bu süre yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler. Vasiyetnameye itiraz hazırlığı yapılırken ret süresinin dolması, mirasçının hem tasarrufa itiraz edememesi hem de borçlardan sorumlu kalması sonucunu doğurabilir.
Terekeyi Koruyucu Adımlar
- Terekenin tespiti ve gerektiğinde defter tutulması talep edilir.
- Taşınmazlar üzerine tedbir şerhi istenerek devirler önlenir.
- Banka ve şirket kayıtları için HMK çerçevesinde bilgi ve belge talep edilir.
- Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa yetki sınırı denetlenir.
- Mirasçılar arasında paylaşım görüşmeleri sürerken dava süreleri ayrıca takip edilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Vasiyetnamenin düzenleme biçimi, terekenin yapısı ve mirasçıların konumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, açılma tutanağı tebliğ edildikten sonra vakit geçirmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.