Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar için birkaç saat farkla dahi sonuç değiştirebilen süreler işlemeye başlar. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyetnamenin açılması, mirasın reddi ve iptal talepleri farklı takvimlere tabidir; tebligatın geç ulaşması ise özellikle yurt dışında yaşayan mirasçılar bakımından ciddi hak kaybı doğurur.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği
Ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılarak ilgililere okunur. Vasiyetnamenin bir örneği, lehine kazandırma yapılanlara ve yasal mirasçılara tebliğ edilir. Bu tebliğ yalnızca bilgilendirme değildir; itiraz ve iptal taleplerinde öğrenme anının belirlenmesinde temel alınır. Bu nedenle tebliğ tarihini gösteren evrak saklanmalıdır.
Mirasın Reddinde Üç Aylık Süre
Yasal mirasçılar bakımından ret süresi kural olarak ölümü öğrenme tarihinden, atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirilmesinden itibaren üç aydır. Terekenin borca batık olduğu düşünülüyorsa, bu süre içinde sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü ret beyanında bulunulması gerekir. Sürenin kaçırılması, mirasın kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur. Yurt dışında yaşayan mirasçılara yapılan bildirimlerin uzun sürmesi, ret hakkının fiilen kullanılamaz hale gelmesine yol açabildiğinden, ölüm haberi alınır alınmaz tereke araştırmasına başlanmalıdır.
Tereke Araştırması İçin Kontrol Listesi
- Tapu ve araç kayıtları
- Banka hesapları, kredi ve kredi kartı borçları
- Devam eden icra takipleri ve dava dosyaları
- Şirket ortaklıkları ve kefalet ilişkileri
- Vergi ve sosyal güvenlik borçları
Bu inceleme tamamlanmadan verilen kabul veya ret kararı, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur. Tereke hakkında yeterli bilgi yoksa, defter tutulması talebinde bulunulması değerlendirilebilir.
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis
Vasiyetnamenin şekil şartlarını taşımaması, miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması ya da irade sakatlığı iddiaları iptal davasının konusudur. Saklı paylı mirasçıların paylarına yapılan tecavüz söz konusuysa, gündeme gelen talep iptal değil tenkistir. İki dava farklı hukuki sonuç doğurduğundan, dilekçede talebin hangi temele dayandığı net biçimde belirtilmelidir. Ehliyet tartışmalarında, miras bırakanın son dönemine ilişkin sağlık kayıtları belirleyici delil olur ve bu kayıtların erken aşamada talep edilmesi gerekir.
Mirasçılık Belgesi ve Sonraki Adımlar
- Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden temin edilir
- Tereke mal varlığı üzerinde koruma tedbiri gerekiyorsa talep edilir
- Paylaşma konusunda anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir
- Yabancılık unsuru varsa uygulanacak hukuk ayrıca değerlendirilir
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve terekenin yapısı sonucu değiştirebilir. Üç aylık süre işlemeye başladığından, ölümün ardından erken aşamada hukuki değerlendirme almanız önem taşır.