Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların önünde birbirinden bağımsız işleyen birkaç takvim aynı anda başlar. Bunların en kritiği üç aylık ret süresidir; ona paralel biçimde vasiyetnamenin açılması, tebliği ve iptal ya da tenkis davalarının hazırlığı yürür. Bu rehber, tereke dosyasını süre baskısı altında dağıtmadan kurmayı hedefler.
Vasiyetname Açılmadan Hiçbir Şey Kesinleşmez
Ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Mahkeme vasiyetnameyi açar, ilgililere okur veya örneğini tebliğ eder. Bu tebligat pek çok sürenin başlangıç noktasıdır; bu nedenle tebliğ tarihini gösteren belgenin saklanması gerekir. Vasiyetnamenin açılması onun geçerli sayıldığı anlamına gelmez, yalnızca içeriğin ilgililere duyurulmasını sağlar.
Üç Ay Hangi Süredir
Mirasın gerçek reddi için tanınan süre üç aydır. Yasal mirasçılar bakımından bu süre, mirasbırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından ise vasiyetnamenin kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Süre içinde terekeye ilişkin olağan yönetim dışında tasarrufta bulunmak, mirası benimsemiş sayılma sonucunu doğurabileceğinden, ret düşünülüyorsa banka hesaplarına ve taşınmazlara ilişkin işlemler bu süre boyunca dikkatle sınırlandırılmalıdır.
İptal ile Tenkisi Karıştırmayın
- İptal davası: mirasbırakanın ehliyetsizliği, iradenin sakatlanması, kanunda öngörülen şekil şartlarına aykırılık veya içeriğin hukuka ve ahlaka aykırı olması hâllerinde gündeme gelir. Sonuç, tasarrufun ortadan kalkmasıdır.
- Tenkis davası: vasiyetname geçerlidir ancak saklı paylı mirasçının payını zedelemektedir. Sonuç, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesidir.
Her iki dava da kendi süre rejimine tabidir ve süreler öğrenme tarihine bağlanmıştır. Aynı olayda hem iptal hem tenkis talebinin kademeli olarak ileri sürülmesi mümkündür; bu tercih dilekçenin en başında kurulmalıdır.
Ehliyet Tartışmasında Delil Hazırlığı
El yazılı vasiyetnamelerde imza ve yazı incelemesi, resmî vasiyetnamelerde ise düzenleme anındaki durum öne çıkar. Dosyaya erken aşamada getirtilmesi istenecek belgeler: hastane ve aile hekimi kayıtları, kullanılan ilaç raporları, varsa vesayet veya kısıtlama dosyası, noter işlem tutanakları ve tanık beyanları. Bu belgelerin bir kısmı süreyle sınırlı saklandığından, talep dilekçesi mümkün olan en erken tarihte verilmelidir.
Sık Görülen Usul Hataları
Davanın tüm mirasçılara yöneltilmemesi, tereke temsilcisi atanması gerekirken bu talebin ihmal edilmesi, yurt dışında yaşayan mirasçılara tebligatın uluslararası usule uygun yapılmaması ve mirasçılık belgesinin dosyaya konulmaması en çok karşılaşılan aksaklıklardır. Bunlar davanın esasını değil ama takvimini bozar.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Tereke bileşimi, vasiyetnamenin türü ve öğrenme tarihleri sonuçları değiştirdiğinden, ret süresi işlemeye başlamadan bir hukukçuya danışılması önerilir.