Miras uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, itirazın niteliğine uymayan bir dava türünün seçilmesidir. Vasiyetname söz konusu olduğunda iptal, tenkis ve tereke tespiti birbirinden farklı sonuçlar doğurur ve her birinin süresi ayrıdır. Aşağıda TMK ile HMK uygulamasında bu ayrımın nasıl yapılacağı ve süre kaybı riskinin nasıl önleneceği anlatılmaktadır.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu tebliğ, itiraz sürelerinin başlangıcı bakımından kritik bir andır. Tebligatı alan mirasçı için artık pasif kalmanın bedeli vardır: itiraz edilmediği takdirde vasiyetnamenin yerine getirilmesine ilişkin şerh verilir ve lehine kazandırma yapılan kişi tasarrufa dayanarak işlem yapabilir. Bu nedenle tebliğ zarfı ve tarihi saklanmalı, dosya numarası üzerinden UYAP kayıtları takip edilmelidir.
İptal mi, Tenkis mi
Seçim, itirazın gerekçesine göre yapılır:
- Vasiyetnamenin şekil şartlarını taşımaması, mirasbırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı ya da içeriğin hukuka aykırılığı iddiası varsa iptal davası gündeme gelir.
- Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paya tecavüz ediyorsa tenkis davası açılır.
- Terekenin kapsamı belirsizse önce tereke tespiti istenerek hesap zemini oluşturulabilir.
İki iddia birlikte varsa talepler kademeli olarak ileri sürülebilir; ancak her talebin kendi süresine tabi olduğu gözetilmelidir. Yalnızca iptal talebiyle açılan bir davada iptal isteminin reddi hâlinde, tenkis süresi çoktan dolmuş olabilir.
Sürelerin İki Katmanlı Yapısı
Hem iptal hem tenkis taleplerinde süre iki katmanlıdır: davacının iptal sebebini veya saklı payına tecavüzü öğrendiği andan itibaren işleyen kısa süre ile vasiyetnamenin açıldığı ya da tasarrufun öğrenildiği andan itibaren işleyen uzun süre. Uygulamada kayıp genellikle mirasçılar arasında yürütülen uzlaşma görüşmeleri sırasında yaşanır; görüşmeler süreyi durdurmaz. Bu nedenle görüşmelerle eşzamanlı olarak dava hazırlığı yapılması gerekir.
Ehliyet ve Şekil İddiasında Delil Hazırlığı
Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtları, reçete geçmişi, hastane yatış belgeleri ve tanık anlatımları belirleyicidir. Bu kayıtların temini zaman aldığından, dava açılmadan önce delil tespiti veya dosyaya celp talebi planlanmalıdır. El yazılı vasiyetnamede yazı ve imzanın mirasbırakana ait olup olmadığı incelemesi, resmî vasiyetnamede ise tanık beyanları ve düzenleme usulü tartışılır.
Tenkiste Hesabın Kurulması
Tenkis talebinde terekenin net değeri belirlenirken, sağlararası kazandırmalar da hesaba dahil edilebilir. Bu nedenle mirasbırakanın son yıllardaki tapu devirleri, banka hareketleri ve şirket pay değişiklikleri incelenmelidir. Talep, tenkise tabi kazandırmalar gösterilerek kurulduğunda bilirkişi incelemesi daha isabetli sonuç verir.
Miras dosyalarında tebliğ tarihi ve tereke yapısı sonucu doğrudan belirler. Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmış olup, dava türü seçilmeden önce belgeler üzerinden ayrı bir değerlendirme yapılması önerilir.