Mirasbırakanın geride bıraktığı vasiyetnameye itiraz etmek isteyen mirasçıların karşılaştığı ilk sorun, itirazın hangi kapıdan yapılacağıdır. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyete yönelik itirazlar tek bir dava türünde toplanmaz; şekil sakatlığı, ayırt etme gücü eksikliği, saklı payın zedelenmesi ve vasiyetin yerine getirilmesi birbirinden ayrı yollara aittir. Yanlış kapı seçildiğinde dosya çoğu zaman esasa hiç girilmeden usul nedeniyle sonuçlanır.
İtirazın Hedefi: Şekil mi, İrade mi, Pay mı?
Vasiyetnamenin el yazılı, resmi ya da sözlü biçimlerden hangisiyle düzenlendiği, ileri sürülebilecek iddiayı doğrudan belirler. El yazılı vasiyetnamede tarih ve imza eksikliği şekil tartışması doğururken, resmi vasiyetnamede memur önündeki işlem ve tanıkların durumu gündeme gelir. Mirasbırakanın ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiası ise şekil değil irade tartışmasıdır. Saklı payı zedelenen mirasçının talebi ise vasiyetin tümden ortadan kalkmasını değil, aşan kısmın indirilmesini amaçlar. Bu üç hedef aynı dilekçede birbirine karıştırıldığında talep sonucu belirsizleşir.
Açılma ve Okunma Aşamasını Atlamayın
Vasiyetname ele geçtiğinde sulh hukuk mahkemesine teslim edilerek açılıp ilgililere okunması gerekir. Bu aşama itirazın önünde duran teknik bir formalite değil, sonraki süreler bakımından başlangıç noktasıdır. İlgililere yapılan tebligatın tarihi ve muhatabı dosyaya işlenmeden itiraz takvimi kurulamaz; uygulamada süre kayıplarının önemli bölümü tam olarak bu kaydın tutulmamasından doğar.
Başvuru Adımlarının Sırası
- Mirasçılık belgesi, tapu ve banka kayıtlarıyla terekenin fiili tablosu çıkarılır.
- Vasiyetnamenin türü ve düzenlenme koşulları belirlenerek iddia tipi seçilir.
- Açılma tutanağı ve tebligat tarihleri esas alınarak süre çizelgesi kurulur.
- Husumetin kime yöneltileceği, lehine kazandırma yapılan kişiler de dahil edilerek saptanır.
- Tereke mallarının elden çıkma ihtimaline karşı koruma tedbiri talebi ayrıca değerlendirilir.
Usule Aykırı İşlem Nerede Doğuyor?
- İptal talebi gerekirken tenkis, tenkis gerekirken iptal dilekçesi verilmesi
- Davanın, lehine kazandırma yapılan kişi yerine yalnızca diğer mirasçılara yöneltilmesi
- Yetkili yer olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri yerine davacının ikametinin seçilmesi
- Açılma tutanağı dosyaya konulmadan doğrudan iptal davası açılması
- Sağlık kayıtları temin edilmeden ehliyetsizlik iddiasının yalnızca tanıkla desteklenmesi
Ehliyet Tartışmasında Delil Kurgusu
Ayırt etme gücüne ilişkin iddialar, vasiyetin düzenlendiği tarihe odaklanan bir delil zinciri ister. Hastane ve aile hekimi kayıtları, reçete geçmişi, varsa vesayet dosyası ve düzenleme tarihine yakın diğer hukuki işlemler bir arada sunulduğunda bilirkişi incelemesi somut bir zemine oturur. Tanık beyanları bu kayıtları destekleyici işlev görür; tek başına taşıyıcı delil olarak kurgulandığında dosya zayıf kalır.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir ve her tereke kendi kayıtları içinde okunur. Vasiyetnamenin türü, mirasçı sayısı ve tebligat tarihleri değiştiğinde izlenecek yol da değişeceğinden, dilekçe verilmeden önce dosyanın bütün olarak bir hukukçuyla incelenmesi yerinde olur.