Miras dosyalarında merci hatasının kaynağı çoğu zaman yetki değil, talebin adlandırılmasıdır. Vasiyetnameyle ilgili olarak açılacak dosyanın türü değiştiğinde görevli mahkeme de değişir; ancak yetki bakımından tek ve kesin bir adres vardır. Bu rehber, hangi talebin hangi mahkemeye ait olduğunu ayrıştırıyor.
Önce talebin türünü doğru adlandırın
Vasiyetname etrafında sıralanan istemler birbirinden farklı hukuki nitelik taşır. Vasiyetnamenin açılıp okunması bir çekişmesiz yargı işidir. Vasiyetnamenin iptali, ölüme bağlı tasarrufun hükümsüzlüğünün tespiti ve saklı payın ihlali nedeniyle tenkis ise çekişmeli dava niteliğindedir. Terekenin tespiti, defter tutulması, koruma önlemleri ve mirasçılık belgesi verilmesi gibi işler yine çekişmesiz yargı kapsamındadır. Aynı dilekçede iki farklı nitelikteki talebi birleştirmek, dosyanın en baştan tıkanmasına yol açar.
Sulh hukuk mu, asliye hukuk mu?
- Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere tebliği: sulh hukuk mahkemesi.
- Terekenin tespiti, defter tutma ve koruma önlemleri: sulh hukuk mahkemesi.
- Mirasçılık belgesi: sulh hukuk mahkemesi ya da kanunun izin verdiği hâllerde noter.
- Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları: asliye hukuk mahkemesi.
- Mirastan çıkarmanın iptali istemi: çekişmeli nitelikte olduğundan asliye hukuk mahkemesi.
Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar bu konuda anlaşsa bile mahkeme kendiliğinden inceler. Bu nedenle dilekçenin sonuç kısmındaki talebin, gerekçedeki hukuki nitelemeyle örtüşmesi gerekir.
Yetki: mirasbırakanın son yerleşim yeri
HMK, miras hukukundan doğan davalar ve çekişmesiz yargı işleri bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kılar. Bu, mirasçıların nerede oturduğundan, taşınmazın hangi ilde bulunduğundan ve vasiyetnamenin hangi noterde düzenlendiğinden bağımsızdır. Kesin yetki söz konusu olduğundan taraflar yetki sözleşmesi yapamaz ve mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetir. Son yerleşim yerinin tespiti tartışmalıysa nüfus kayıtları, adres kayıt sistemi verileri ve fiilî yaşam merkezine ilişkin belgeler birlikte sunulmalıdır.
Vasiyetnamenin açılması bir hüküm değildir
Sulh hukuk mahkemesinde yapılan açılma ve okuma işlemi, vasiyetnamenin geçerli olduğunu ortaya koymaz. Bu işlem yalnızca metnin ilgililere duyurulmasını sağlar ve iptal ya da tenkis davaları için işleyecek sürelerin başlangıcı bakımından önem taşır. Vasiyetnameye itirazı olan mirasçının, açılma işleminin sonucunu bekleyerek değil, kendisine yapılan tebliğ tarihinden itibaren takvimini kurarak hareket etmesi gerekir.
Dava öncesi sıralama
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belgelenir.
- Vasiyetnamenin türü belirlenir: resmi, el yazılı ya da sözlü.
- Talebin çekişmeli mi çekişmesiz mi olduğu netleştirilir.
- Tenkis söz konusuysa saklı paylı mirasçılar ve terekenin aktifi çıkarılır.
- Ehliyetsizlik iddiası varsa sağlık kayıtları ve tanık listesi hazırlanır.
Miras uyuşmazlıklarında talebin adı, mahkemesini ve süresini birlikte belirler. Buradaki genel anlatım her tereke için birebir geçerli olmayacağından, vasiyetname metnini ve tebliğ belgelerini bir hukukçuyla incelemeniz sağlıklı olur.