Vasiyetname kendisine tebliğ edilen mirasçının ilk sorusu genellikle "bu vasiyetname geçersiz olur mu" biçiminde kurulur. Oysa asıl belirleyici olan, hangi hukuki sonucun istendiği ve buna hangi dava türünün karşılık geldiğidir. Yanlış seçilen dava türü, süresi içinde açılmış olsa bile istenen sonucu vermez. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde bu ayrımı ele alır.
Üç Farklı Talep, Üç Farklı Sonuç
İptal davası, vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği sebebiyle ortadan kaldırılmasını amaçlar ve kabul edilirse tasarruf bütünüyle etkisiz kalır. Tenkis davasında ise vasiyetnamenin geçerliliği tartışılmaz; yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi istenir. Yokluk hâli ise şekil şartlarının hiç gerçekleşmediği, ortada hukuken vasiyetname sayılabilecek bir belgenin bulunmadığı istisnai durumları anlatır. Bu üç talebin kademeli biçimde ileri sürülmesi, biri kabul edilmediğinde diğerinin değerlendirilmesini sağlar.
Süre: Öğrenmeden İtibaren Bir Yıl
İptal davası, davacının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açılır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer. Burada kritik nokta öğrenme anıdır: uygulamada başlangıç çoğunlukla vasiyetnamenin açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesiyle bağlantılı kurulur. Bu nedenle tebliğ evrakının tarihi, dosyanın en önemli belgesidir. Süre geçmiş olsa dahi iptal iddiası, kendisine karşı vasiyetnameye dayanılan kişi tarafından savunma olarak ileri sürülebilir.
Vasiyetnamenin Açılması Ayrı Bir İştir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması, geçerliliğine karar verilmesi anlamına gelmez; bu işlem bir tespit niteliğindedir ve mirasçılara tebliğ ile birlikte itiraz sürecini başlatır. Bu ayrımın kavranmaması, "mahkeme zaten kabul etti" düşüncesiyle sürenin geçirilmesine yol açar.
İptal Sebebinin İspatı
- Ehliyet iddiasında düzenleme tarihine yakın dönemdeki sağlık kurulu raporları ve reçete kayıtları
- Tedavi gördüğü kurumlardan istenecek hasta dosyası ve nörolojik değerlendirme notları
- El yazılı vasiyetnamelerde tarih ve imzanın el yazısıyla olup olmadığı, yazı incelemesi
- Resmî vasiyetnamede tanıkların yasaklı kişilerden olup olmadığı
- İrade sakatlığı iddiasında miras bırakanla lehtar arasındaki ilişkiyi gösteren tanık ve yazışmalar
Davanın Tarafları ve Talep Sonucu
Dava, vasiyetnameden yararlanan kişilere karşı açılır; tüm mirasçıların davalı gösterilmesi zorunlu değildir ancak tereke bütünlüğünü ilgilendiren taleplerde taraf teşkili dikkatle kurulmalıdır. Talep sonucunda, tasarrufun tümünün mü yoksa belirli bir kazandırmanın mı iptalinin istendiği açıkça yazılmalı; tapu kaydına yönelik sonuç isteniyorsa bu da ayrıca gösterilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Vasiyetnamenin türü, tebliğ tarihi ve iddia edilen sakatlığın niteliği izlenecek yolu değiştirdiğinden, belgelerinizle birlikte bir avukattan görüş almanız yerinde olur.