Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan kayıp, haksızlıktan değil yanlış dava türü seçiminden doğar. Vasiyetnameden rahatsız olan mirasçı, TMK ve HMK çerçevesinde birbirinden farklı sonuç doğuran birkaç yol arasından seçim yapmak zorundadır. Bu seçim, davanın süresini, ispat yükünü ve elde edilecek sonucu birlikte belirler.
İptal, Tenkis ve Tereke Tespiti Aynı Şey Değildir
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlendiği, miras bırakanın ehliyetinin bulunmadığı ya da irade sakatlığı iddiası varsa gündeme gelen yol iptaldir. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paya tecavüz ediyorsa, hedef vasiyetnamenin ortadan kaldırılması değil, saklı payı aşan kısmın indirilmesidir. Terekenin kapsamı belirsizse veya mal kaçırıldığı düşünülüyorsa, önce tespit ve koruma tedbirleri gündeme gelir. Bu üç yol birbirinin alternatifi olabildiği gibi, sıralı olarak da kullanılabilir.
Açılma ve Tebliğ Aşamasını Atlamamak
Vasiyetname ele geçtiğinde sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve açılıp okunur; ilgililere tebliğ edilir. Bu aşama biçimsel bir formalite değildir, çünkü itiraz sürelerinin işlemeye başladığı an çoğu zaman bu tebligata bağlıdır. Tebligatın kime, hangi adrese ve hangi tarihte yapıldığı bir tabloda tutulmazsa, esasa ilişkin güçlü iddialar süre yönünden tartışmaya açılabilir.
Dava Türünü Belirleyen Somut Ölçütler
- Miras bırakanın vasiyetname tarihindeki sağlık durumuna ilişkin kayıtlar mevcut mu?
- Vasiyetname el yazılı mı, resmî şekilde mi düzenlendi; şekle ilişkin bir eksiklik görülüyor mu?
- Davacının saklı paylı mirasçı sıfatı var mı?
- Tereke, vasiyetname dışında sağlararası kazandırmalarla azaltılmış mı?
- Talep, vasiyetnamenin tümüne mi yoksa belirli bir kazandırmaya mı yönelik?
Mirasçılar Arasında Anlaşma İhtimali
Aile içi uyuşmazlıklarda yargılama uzadıkça terekenin kendisi de yıpranır; taşınmazlar atıl kalır, işletme değeri düşer. Bu nedenle paylaşım konusunda anlaşma yolu ciddiye alınmalıdır. Ancak anlaşma metni yazılırken hangi kalemin hangi mirasçıya, hangi tapu ve hangi bedelle geçtiği açık yazılmalı; ileride başka bir mal ortaya çıkarsa ne olacağı da metinde yer almalıdır. Belirsiz bir paylaşım protokolü, çoğu zaman ikinci bir davanın başlangıcı olur.
Yukarıdakiler genel niteliktedir. Miras bırakanın tasarrufları, aile yapısı ve belgelerin durumu her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, dava türü kararını vermeden önce dosyanın bütününü bir hukukçuyla değerlendirmek gerekir.