Muris, sağlığında yaptığı kazandırmalarla mirasçılarının saklı payını zedelemişse, saklı pay sahibi mirasçı tenkis talebinde bulunabilir. Bu davanın en zorlu tarafı hesaplama değil, süredir: tenkis hakkı, kanunda öngörülen ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilen sürelere tabidir. Dolayısıyla dosyanın ilk sorusu her zaman aynıdır: saklı payın zedelendiği tam olarak ne zaman öğrenildi?
Öğrenme Anını Belgelendirmek
Uygulamada bu an genellikle üç olaydan biriyle netleşir: vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağın tebliği, veraset ilamının alınması ya da tapu kayıtlarının incelenerek devirlerin öğrenilmesi. Mirasçının yıllar önce bir devirden haberdar olduğu ancak kazandırmanın saklı payı zedelediğini sonradan anladığı iddiası, somut belgelerle desteklenmediğinde kabul görmez. Bu nedenle tapu sorgu tarihleri, banka hesap dökümü talepleri ve noter yazışmaları dosyanın ilk klasöründe toplanmalıdır.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir?
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan ve saklı payı aşan kazandırmalar
- Sağlararası yapılmış olmakla birlikte kanunda sayılan nitelikteki devirler
- Miras hakkının ölümden önce ödenmesi niteliğindeki verme ve denkleştirmeye tabi kazandırmalar
Buna karşılık olağan hediyeler ve mutat sayılabilecek yardımlar bu kapsamda değerlendirilmez. Kazandırmanın gerçek niteliği tartışmalıysa, tenkis talebi ile muvazaa iddiası aynı dosyada seçenekli olarak ileri sürülebilir; ancak ikisinin hukuki sonuçları ve ispat rejimi farklıdır, bu nedenle talep sonucu bölümünde ayrıştırılmalıdır.
Tereke Hesabının Kurulması
- Ölüm anındaki mal varlığı tespit edilir; aktif ve pasif ayrı gösterilir.
- Tenkise tabi kazandırmalar hesaba eklenerek farazi tereke bulunur.
- Saklı pay oranları, mirasçıların sıfatına göre belirlenir.
- Zedelenen tutar hesaplanır ve tenkisin hangi kazandırmadan başlayacağı sırası kurulur.
Taşınmazlar bakımından değerlendirmenin hangi tarihe göre yapılacağı hesabın sonucunu büyük ölçüde değiştirdiğinden, bilirkişi raporuna itirazda bu nokta özellikle denetlenmelidir.
Def'i Olarak İleri Sürme İmkânı
Tenkis, dava yoluyla ileri sürülebileceği gibi, kendisine karşı açılmış bir davada savunma olarak da gündeme getirilebilir. Dava açma süresi geçmiş olsa dahi bu imkânın varlığı, dosyanın kapandığı sanılan aşamalarında bile değerlendirilmelidir. Hangi hâllerde bu yolun kullanılabileceği, mirasçının fiilî durumuna ve elinde bulunan tereke değerlerine göre değişir.
Mirasçılar Arasında Anlaşma Seçeneği
Tenkis davaları, aile içi ilişkileri kalıcı biçimde zedeleyebilen ve uzun süren yargılamalardır. Kazandırmanın kapsamı belliyse ve taraflar arasında iletişim kopmamışsa, taşınmazın paylaşımı veya denkleştirme ödemesi üzerine kurulacak bir protokol her iki taraf için de öngörülebilir sonuç sağlar. Böyle bir metin hazırlanırken hangi kazandırmaların kapsandığı, ödeme takvimi ve diğer mirasçıların durumunun ne olacağı açıkça yazılmalıdır. Ancak müzakerelerin uzaması sürelerin işlemesini durdurmaz; bu yüzden görüşmeler sürerken dava açma takvimi ayrıca korunmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Kazandırmaların türü ve mirasçıların sıfatı hesabı bütünüyle değiştirebileceğinden, talepte bulunmadan önce tereke belgeleriyle birlikte ayrıntılı bir değerlendirme yapılması gerekir.