Miras bırakanın yaptığı kazandırmalar, mirasçıların kanunla korunan saklı payını zedeliyorsa tenkis davası gündeme gelir. Bu dava mülkiyeti doğrudan geri getiren bir dava değil, aşan kısmın indirilmesini sağlayan bir düzeltme davasıdır. Bu niteliği, hem talep sonucunun yazımını hem de süre hesabını belirler.
Saklı Payın ve Tereke Hesabının Kurulması
Tenkis tartışması, tereke aktifinin ve pasifinin doğru hesaplanmasıyla başlar. Ölüm anındaki malvarlığına, mirasçılara ya da üçüncü kişilere yapılan ve kanunen hesaba katılması gereken sağlararası kazandırmalar eklenir; borçlar düşülür. Bu tabloda değerlendirme anı önemlidir: kazandırmanın yapıldığı tarihteki değer ile mirasın açıldığı tarihteki değer arasındaki fark, sonucu doğrudan etkiler. Bu nedenle taşınmazlar için tarihli değer tespiti ve tapu kayıtları en baştan toplanmalıdır.
Süre Hesabında İki Ayrı Eşik
Türk Medeni Kanunu, tenkis davası için ikili bir süre sistemi öngörür. Saklı pay mirasçıları, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Bunun yanında her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren on yıllık bir üst sınır işler. Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada asıl çekişme konusudur; vasiyetnamenin okunması için yapılan tebligat, veraset ilamı ve tapu sorgusu tarihleri bu tartışmada belirleyici olur.
Tenkis ile Karıştırılan Talepler
- Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talebi ile tenkisin hukuki dayanağı farklıdır
- Denkleştirme talebi yalnızca mirasçılar arasındaki kazandırmalara ilişkindir
- Miras payının devri ya da mirastan feragat sözleşmesi varsa taraf sıfatı yeniden değerlendirilmelidir
- Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası ayrı bir dava olup kendi süresine tabidir
Talep Sonucunu Ölçülebilir Yazmak
Tenkis talebinin oran mı yoksa belirli bir tutar üzerinden mi kurulacağı, dosyanın delil durumuna göre belirlenir. Değer tespiti bilirkişi incelemesine bağlı olduğundan, talebin sonradan artırılabilecek biçimde kurulması ve harç planlamasının buna göre yapılması pratik önem taşır. Davalının, kazandırmanın karşılığında bakım veya destek sağladığı savunması sık karşılaşılan bir itirazdır; bu savunmanın belgeyle desteklenip desteklenmediği incelenmelidir.
Aile İçi Anlaşma İhtimali
Miras uyuşmazlıklarının önemli bölümü paylaşım protokolüyle sonuçlanır. Protokol düzenlenirken tereke borçlarının kimin üstleneceği, taşınmazların tapuda ne zaman devredileceği ve ileride ortaya çıkabilecek terekeye dâhil değerlerin nasıl paylaşılacağı yazılmalıdır. Aksi hâlde anlaşma, yeni bir davanın konusu olur.
Yukarıdaki bilgiler yalnızca yön gösterme amacı taşır; her terekenin yapısı ve kazandırma biçimi farklı sonuç doğurur. Süreler kısa işlediğinden, ölüm ya da vasiyetnamenin öğrenilmesinin ardından hukuki değerlendirme almakta gecikmemek gerekir.