Vasiyetname ile yapılan kazandırmalar, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile mirasçıların saklı payı arasındaki dengeyi zorladığında gündeme tenkis gelir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte kritik nokta, talebin haklılığından önce zamanında ve doğru sırayla ileri sürülmesidir. Bu rehber, saklı pay uyuşmazlığında takvimin nasıl kurulacağını açıklar.
Önce Vasiyetnamenin Kaderi Belirlenir
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihi, sonraki tüm adımların çıkış noktasıdır çünkü hem itiraz hem tenkis hesaplamaları bu tarihe bağlanır. Bu aşamada üç ayrı yol birbirine karıştırılmamalıdır: vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali talepleri farklı şartlara ve farklı sürelere tabidir. Aynı dosyada terditli biçimde ileri sürülmeleri mümkündür, ancak her birinin dayanağı ayrı ayrı kurulmalıdır.
Bir Yıl ve On Yıl: İki Katmanlı Süre
Tenkis talebi, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye bağlıdır. Bunun üzerinde, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen ve her hâlde uygulanan uzun süre bulunur. Bu iki katmanın birlikte işlemesi nedeniyle, öğrenme tarihinin belgelenmesi belirleyici olur. Tebliğ evrakı, tapu kayıt talep tarihleri ve banka bilgi taleplerinin tarihleri bu nedenle saklanmalıdır.
Hesabın Temeli: Terekenin Doğru Çıkarılması
Saklı pay tartışması, özünde bir hesap işidir. Terekenin doğru kurulmadığı dosyada talep miktarı da savunma da havada kalır.
- Ölüm tarihi itibarıyla aktif ve pasif kalemler ayrı ayrı listelenir.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler ve bağışlamalar taranır.
- Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanlar ayrılır.
- Taşınmazlar için değer tespiti, ölüm tarihindeki durum esas alınarak yapılır.
Aile İçi Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Miras uyuşmazlıklarında taraflar aile bireyleri olduğundan paylaşım sözleşmesi yoluyla çözüm sık tercih edilir. Ancak imzalanacak metnin kapsamı dikkatle yazılmalıdır: tüm talepleri kapsayan genel bir feragat ifadesi, sonradan ortaya çıkan bir malvarlığı kalemi için de sonuç doğurabilir. Henüz bilinmeyen tereke unsurları bakımından hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Ayrıca uzlaşma görüşmelerinin sürmesi, tenkis süresini durdurmaz; görüşme uzuyorsa dava açılıp sonrasında anlaşmanın mahkemeye sunulması daha korunaklıdır.
Bu yazı genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. Tereke yapısı, tasarrufun niteliği ve öğrenme tarihi her dosyada farklı sonuç doğurur; adım atmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.