Bir yakının vefatının ardından geride yalnızca mal varlığı değil, çoğu zaman borçlar da kalır. Reddi miras, mirasçının terekeyi bütün aktif ve pasifiyle üstlenmek istemediğini ortaya koyan bir irade açıklamasıdır. Uygulamada sonucu belirleyen asıl unsur ise, bu iradenin hangi anda ve hangi usulle ortaya konduğudur; çünkü Türk Medeni Kanunu'ndaki ret süresi hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında geri alınamaz.
Gerçek Ret ile Hükmen Ret Aynı Şey Değildir
Gerçek ret, mirasçının sulh hukuk mahkemesine yönelttiği tek taraflı ve kayıtsız şartsız beyanla gerçekleşir. Hükmen ret ise, terekenin ödemeden aciz olduğunun murisin ölümü anında açıkça belli olması hâlinde gündeme gelir ve mirasın hükmen reddedilmiş sayıldığının tespiti talebiyle ileri sürülür. İkisini karıştırmak, dosyanın en sık görülen kaybıdır: gerçek ret süresi geçmiş bir mirasçı, borca batıklık tablosunu belgeleyebiliyorsa hükmen ret yolunu hâlâ tartışabilir.
Süreyi Başlatan Olayı Doğru Tespit Etmek
Süre, yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını öğrendikleri andan; atanmış mirasçılar bakımından ise atamanın kendilerine bildirildiği andan işlemeye başlar. Bu nedenle dosyanın ilk adımı takvim değil, öğrenme anının ispatıdır: nüfus kayıtları, veraset ilamı tarihi, bankadan gelen bildirim, icra dairesinden yapılan tebligat. Ölüm tarihini süre başlangıcı sanan mirasçı, kendisine sonradan ulaşan bir alacaklı takibiyle karşılaştığında haklı olduğu hâlde geç kalmış olabilir.
Terekeye Karışmanın Yarattığı Kilit
Mirasçı sıfatıyla terekeye ait işlemler yapmak, ret hakkını kullanılamaz hâle getirebilir. Pratikte dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
- Murisin banka hesabından para çekmek veya hesabı kapatmak
- Terekeye ait taşınırı satmak, kiraya vermek ya da kullanıma tahsis etmek
- Muristen kalan alacağı tahsil etmek veya bir borcu tereke adına ödemek
- Olağan cenaze giderleri dışındaki tasarrufları belgesiz yapmak
Bu işlemler zorunluysa, mirası benimseme anlamına gelmediği yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır.
Uzlaşma mı, Dava mı: Karar Noktası
Mirasçılar arasındaki gerilim çoğu zaman terekenin tasfiyesinden değil, kimin neyi üstleneceğinin belirsizliğinden doğar. Aktifi pasifinden fazla, ihtilafı sınırlı terekelerde mirasçılar arası paylaşma sözleşmesi hem masrafı hem süreyi düşürür. Buna karşılık borç tablosu belirsizse, mirasçılardan biri terekeyi fiilen kullanıyorsa ya da alacaklıların ret beyanına itiraz etme ihtimali varsa, mahkeme kararıyla netleşmiş bir hukuki durum tercih edilmelidir. Uzlaşma yolunu seçerken, ret süresinin uzlaşma görüşmeleri sırasında durmadığı unutulmamalıdır.
Alacaklı Cephesinden Bakmak
Ödemeden aciz durumdaki bir mirasçının, alacaklılarına zarar verme amacıyla mirası reddetmesi hâlinde alacaklıların itiraz imkânı bulunur. Bu nedenle ret kararı verilmeden önce mirasçının kendi mali durumu da tabloya konmalı, ret beyanının hangi cepheden hangi gerekçeyle hedef alınabileceği önceden öngörülmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her tereke kendi belge düzeni içinde değerlendirilmelidir. Süre başlangıcı ve borca batıklık gibi başlıklar dosyaya göre farklılaştığından, karar vermeden önce belgelerle birlikte hukuki görüş alınması yerinde olur.