Vasiyetnameye dayalı uyuşmazlıklarda tarafların çoğu, tartışmayı murisin iradesi üzerinden yürütür. Oysa TMK ve HMK çerçevesinde dosyanın kaderini belirleyen şey, hangi iddianın hangi belgeyle taşınacağının baştan planlanmasıdır. Saklı pay iddiası ile vasiyetnamenin geçersizliği iddiası aynı dosyada dile getirilse bile birbirinden farklı ispat yükleri doğurur.
Önce ayrım: tenkis mi, geçersizlik mi
Saklı payı zedelenen mirasçının talebi, tasarrufun sınırı aşan kısmının indirilmesine yöneliktir; burada tartışma hesap üzerinden yürür. Vasiyetnamenin şekline ya da murisin ehliyetine yönelik iddia ise tasarrufun kendisini hedefler ve tamamen başka delillerle desteklenir. Bu ayrım yapılmadan açılan bir talep, ispat faaliyetini iki ayrı yöne dağıtır ve her ikisini de zayıflatır.
Şekle ilişkin delillerin toplanması
- El yazılı vasiyetnamede metnin, tarihin ve imzanın tamamının murisin el ürünü olup olmadığı
- Resmî vasiyetnamede memur önünde yapılan işlemin evrakı ve tanıklara ilişkin kayıtlar
- Vasiyetnamenin saklandığı yer, açılma ve okunma tutanağı
- Aynı kişiye ait daha önceki tasarrufların bulunup bulunmadığı
Ehliyet iddiasında sağlık kayıtlarının değeri
Murisin tasarruf anındaki ayırt etme gücüne yönelik iddia, en çok delil hazırlığı gerektiren başlıktır. Reçete geçmişi, hastane yatış kayıtları, nörolojik ve psikiyatrik muayene notları, varsa bakım raporları tasarruf tarihine yakınlığına göre değerlendirilir. Tanık beyanı bu kayıtlarla desteklenmediğinde tek başına belirleyici olmaz; kayıtların ilgili kurumlardan usulüne uygun biçimde istenmesi, sonradan hukuka aykırılık tartışmasını da önler.
Tereke tespit edilmeden hesap yapılamaz
Saklı pay hesabının sağlıklı kurulabilmesi için terekenin aktif ve pasifi ile ortaya konması gerekir. Tapu ve trafik kayıtları, banka hesap dökümleri, ortaklık payları ve borç belgeleri toplanmadan yapılan hesaplama, bilirkişi incelemesinde bütünüyle değişebilir. Ölüme yakın dönemde yapılan devirler ile karşılıksız kazandırmaların ayrıca listelenmesi, talebin kapsamını belirler.
Usule aykırı işlem riskini azaltan sıralama
- Mirasçılık belgesi ve taraf sıfatı önce netleştirilir; eksik taraf teşkili süreci geriye çeker.
- Belge talepleri dava açılmadan önce yazılı biçimde başlatılır.
- Talep sonucu, hesabın değişebileceği gözetilerek kurgulanır.
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin tarihler tek takvimde izlenir.
Miras dosyalarında sonuç, çoğu zaman aile içi ilişkilerin ayrıntısına bağlı olduğu için genel açıklamalar yol gösterici olsa da yeterli değildir. Terekeye ilişkin bir adım atılmadan önce dosyanın bütünüyle değerlendirilmesi yerinde olur.