Mirasbırakanın son arzusunu yansıtan vasiyetname ile saklı paylı mirasçının korunan payı çoğu dosyada karşı karşıya gelir. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ekseninde yürüyen bu uyuşmazlıklarda, aynı olaydan birden çok dava türü doğabildiği için ilk dilekçenin hangi mercie ve hangi taleple verildiği sonucu belirler.
Aynı olay, farklı dava türleri
Tereke etrafındaki talepler tek bir kalıba sığmaz. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve koruma tedbirleri ile vasiyetnamenin açılması gibi işler ayrı bir usule tabidir; vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali talepleri ise çekişmeli dava olarak görülür. Saklı pay ihlal edilmişse tenkis, temlik görünürde satış ise muvazaa iddiası öne çıkar. Bu iki iddianın ispat yükü ve delili farklıdır; birini diğerinin yerine kurmak, esasa girilmeden reddedilen bir dosya doğurur.
Vasiyetnameye yönelik itirazın dayanakları
İtiraz kural olarak üç eksende toplanır: mirasbırakanın tasarruf ehliyeti, iradenin sakatlanması ve şekil kurallarına aykırılık. El yazılı vasiyetnamede yazı ve imzanın mirasbırakana ait olup olmadığı, resmî vasiyetnamede ise tanıkların durumu ve düzenleme usulü tartışılır. Ehliyet iddiasında sağlık kayıtları belirleyicidir; tedavi dosyaları, reçeteler ve varsa vesayet dosyası, tanık beyanından önce toplanmalıdır.
Saklı pay hesabını ayakta tutan kayıtlar
- Ölüm tarihine yakın dönemi kapsayan tapu ve trafik sicil kayıtları
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve yatırım hesabı dökümleri
- Devredilen taşınmazın devir tarihindeki gerçek değerine ilişkin veriler
- Denkleştirmeye tabi olabilecek önceki kazandırmalara ait belge ve yazışmalar
- Terekenin borçlarını gösteren icra dosyaları ve alacak belgeleri
Süre baskısı ve yanlış adres riski
Tenkis ve iptal talepleri, öğrenme anına bağlanan sınırlı sürelere tabidir. Vasiyetnamenin açılıp ilgililere bildirildiği tarih, süreyi başlatan kritik andır; bu nedenle tebliğ belgesi dosyanın ilk sayfasında durmalıdır. Yetki yönünden ise mirasbırakanın son yerleşim yeri belirleyicidir. Talep, yerleşim yerinden bağımsız olarak taşınmazın bulunduğu yerde açıldığında dosya yetkisizlikle karşılaşabilir; bu ihtimale karşı gönderme talebinin süresi baştan takvime işlenmelidir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve yapılan kazandırmaların zamanlaması sonucu değiştirebileceğinden, belgeler toplandıktan sonra dosyanın bütün hâlinde bir hukukçuya incelettirilmesi önerilir.