Vasiyetname açıldığında mirasçıların çoğu doğrudan dava düşünür; oysa TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte önce hangi talebin hangi sırayla ileri sürüleceğinin belirlenmesi gerekir. Vasiyetnamenin iptali ile tenkis birbirinin alternatifi değil, farklı sonuçlar doğuran iki ayrı yoldur.
İlk aşama: açılma, okunma ve tebliğ
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu aşamada yapılan işlem, vasiyetnamenin geçerliliğini kesin olarak tespit etmez; yalnızca içeriğin ilgililere duyurulmasını sağlar. Buna karşılık tebliğ tarihi kritiktir: itiraz ve dava süreleri kural olarak bu tarihten itibaren hesaplanır. Tebligatın hangi adrese ve kime yapıldığı, sonradan süre tartışmasının merkezine oturur.
İptal mi, tenkis mi
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı iddiası varsa iptal davası gündeme gelir. Buna karşılık vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paylı mirasçının payına tecavüz ediyorsa, talep tenkis olarak kurulur. İkisinin birlikte, kademeli biçimde ileri sürülmesi mümkündür; ancak dilekçede kademelendirmenin açıkça yazılması gerekir. Aksi hâlde yalnızca birine karar verilir ve diğerinin süresi bu arada dolabilir.
Saklı pay hesabı için gereken belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Tereke tespiti ve mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı dökümü
- Tapu, banka ve araç kayıtlarının geriye dönük hareketleri
- Sağlararası kazandırmalara ilişkin devir ve bağış belgeleri
- Ölüme bağlı tasarrufun tarihi ve düzenlenme biçimini gösteren belgeler
Hesabın çekirdeği, terekeye eklenecek kazandırmaların belirlenmesidir. Görünüşte satış olarak yapılan ancak bedelsiz olduğu ileri sürülen devirler, muvazaa iddiasıyla ayrı bir başlık oluşturur ve kendi ispat rejimine tabidir.
Süre riski nasıl yönetilir
Hem iptal hem tenkis talepleri, öğrenmeye bağlı kısa bir süre ile mirasın açılmasına bağlı daha uzun bir azami süre içinde ileri sürülmelidir. Belgeler tamamlanmadan sürenin dolma riski varsa, delil tespiti veya tereke tedbiri talebiyle süreç korunmaya alınabilir. Ayrıca tenkis def'i olarak ileri sürüldüğünde farklı sonuçlar doğabileceğinden, davalı konumundaki mirasçının da bu ihtimali baştan değerlendirmesi gerekir.
Usul: mahkeme, husumet ve tedbir
Vasiyetnamenin açılması ile iptal ve tenkis davaları aynı mahkemenin görev alanında değildir; ayrıca davanın tüm lehine kazandırma yapılanlara yöneltilmesi gerekir. Husumetin eksik yöneltilmesi, süre dolduktan sonra giderilemeyebilir. Terekedeki taşınmazların üçüncü kişilere devredilmesi ihtimaline karşı, dava dilekçesiyle birlikte tedbir ve tapu şerhi talebi ayrıca yazılmalıdır.
Bu rehber genel çerçeveyi anlatır; vasiyetnamenin türü, tebliğ tarihi ve terekenin yapısı sonucu belirgin biçimde değiştirebilir. Tebligatı aldığınızda süre işlemeye başlayacağından, dosyanızı gecikmeden inceletmeniz uygun olur.