Mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan çekişmelerde iki teknik soru öne çıkar: dava hangi yer mahkemesinde açılacak ve saklı payı zedelenen mirasçı için süre ne zaman işlemeye başlayacak. Türk Medeni Kanunu her iki soruya da vasiyetnamenin açılması usulüyle bağlantılı cevaplar verir.
Hangi Talep, Hangi Mahkemede?
Terekeye ilişkin işlemler tek bir mahkemede toplanmaz. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma tedbirleri gibi çekişmesiz yargı işleri sulh hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali, tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil gibi çekişmeli talepler asliye hukuk mahkemesinin işidir. Aynı olaydan doğan bu talepler yanlış mahkemede birleştirildiğinde dosya görev yönünden reddedilir ve süre yönünden risk doğar.
Yetki: Son Yerleşim Yeri Ölçütü
Miras davalarında yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir. Bu ölçüt, mirasçıların oturduğu yerden veya taşınmazın bulunduğu ilden bağımsızdır. Mirasbırakanın son yıllarını farklı bir ilde bakım evinde ya da çocuklarının yanında geçirdiği durumlarda, adres kayıt sistemi kaydı ile fiilî durum ayrışabilir; bu nedenle yerleşim yeri iddiası nüfus kaydı, sağlık kuruluşu belgeleri ve fatura adresleriyle desteklenmelidir.
Vasiyetnamenin Açılması ve Bildirim Zinciri
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesince açılıp okunur ve ilgililere bildirilir. Bu bildirim yalnızca bir formalite değildir; tenkis ve iptal taleplerinde sürenin başlangıcı çoğu zaman bu aşamayla bağlantılıdır. İlgililerin adreslerinin eksik bildirilmesi, yurt dışındaki mirasçıya ulaşılamaması veya tebligatın eski adrese gönderilmesi, kimi mirasçıların kendi paylarının zedelendiğini çok geç öğrenmesine yol açar.
Öğrenme Anını Belgelemek
Tenkis ve iptal talepleri, kanunda öngörülen sürelere tabidir ve bu sürelerin başlangıcı çoğunlukla öğrenme anına bağlanır. Geç öğrenildiği ileri sürülecekse, iddiayı destekleyen somut kayıtlar sunulmalıdır: tebligat mazbatasındaki adres, yurt dışı giriş-çıkış kaydı, tapu kaydının hangi tarihte sorgulandığını gösteren belge veya bankadan alınan hesap hareket dökümü bu amaçla kullanılır. Salt beyan, karşı tarafın süre defini karşılamakta yeterli olmayabilir.
Tenkis Hesabında Dikkat Edilenler
- Sağlararası kazandırmaların terekeye eklenip eklenmeyeceğinin tespiti
- Taşınmaz değerlerinin hangi tarihe göre belirleneceği
- Denkleştirme talepleriyle tenkis talebinin ayrı ayrı yazılması
- Saklı paylı mirasçıların tamamının davada nasıl konumlanacağı
Muris muvazaası iddiası ile tenkis talebi birbirinin alternatifi olabilir; hangisinin asıl, hangisinin terditli talep olarak ileri sürüleceği, elde edilen sonucu ve harç yükünü doğrudan etkiler.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Tereke yapısı, kazandırmaların türü ve vasiyetnamenin biçimi sonucu değiştirebileceğinden, belgelerinizle birlikte bir hukukçudan görüş almanız uygun olur.