Mirasbırakanın vasiyetnameyle yaptığı tasarruflar, mirasçıların kanunla korunan asgari payını aştığında gündeme gelen kurum tenkistir. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte mirasçıların en sık düştüğü hata, vasiyetnamenin açılmasıyla ilgili işlemi hakkın korunması sanmaktır. Vasiyetnamenin açılıp okunması bir tespit işlemidir; saklı payın korunması için ayrı bir dava gerekir.
Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Ayrımı
Vasiyetnamenin açılması, terekenin tespiti, mirasçılık belgesi verilmesi ve tereke tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin işleridir. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali ile tenkis talepleri çekişmeli davalar olup asliye hukuk mahkemesinde görülür. İki talebin tek dilekçede birleştirilmesi, dosyanın görev yönünden ayrılmasına ve zaman kaybına yol açar. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; mirasçıların ikamet ettiği yer esas alınamaz.
Süre: Öğrenme Anı Neden Kritik?
Tenkis ve vasiyetnamenin iptali talepleri, saklı payın zedelendiğinin veya iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir; ayrıca uzun bir dış süre sınırı bulunur. Öğrenme anının belgelenmesi bu nedenle davanın kaderini belirler. Vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihi gösteren evrak, tapu devrinin öğrenildiği kayıt ve banka bildirimlerinin tarihleri dosyaya baştan konulmalıdır.
Hangi Tasarruflar Hesaba Katılır?
- Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar ile ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.
- Sağlığında yapılmış ve saklı payı zedeleme amacı taşıdığı ileri sürülen devirler.
- Görünürde satış olarak yapılan ancak bağış niteliği tartışılan tapu işlemleri.
- Sigorta ve benzeri ödemelerden terekeye dâhil edilmesi gerekenler.
Muris Muvazaası ile Tenkis Aynı Şey Değildir
Uygulamada sık karıştırılan iki talep vardır: mirasbırakanın gerçekte bağışladığı taşınmazı satış gibi göstermesi iddiası ile saklı payın aşılması iddiası. Bunların hukuki dayanağı, süresi ve sonucu farklıdır. Talepler kademeli biçimde kurulmadığında, mahkemenin yalnızca ilk talebi inceleyip diğerini değerlendirmemesi ihtimali doğar. Dilekçede terditli talep düzeninin doğru kurulması bu riski azaltır.
Delil Toplama Sırası
- Tapu kayıtlarının tarihçesi ve devir bedelleri.
- Mirasbırakanın ehliyetine ilişkin iddia varsa sağlık kayıtları ve reçete geçmişi.
- Vasiyetnamenin şekline ilişkin belgeler; el yazılı metinde yazı ve imza incelemesi.
- Tereke kapsamındaki banka ve şirket paylarına ilişkin kayıtlar.
Miras uyuşmazlıklarında hesap, terekenin ölüm anındaki durumuna göre yapılır ve her dosyada farklı sonuç verir. Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; bir yıllık süre öğrenmeyle işlemeye başladığından, durumu fark ettiğiniz anda belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız gerekir.