Miras uyuşmazlıklarında en çok karşılaşılan durum, saklı payının zedelendiğini bilen mirasçının süreci akrabalık ilişkileri nedeniyle askıya alması ve süreyi geçirmesidir. Oysa vasiyetnameye bağlı taleplerde işleyen süreler hak düşürücü niteliktedir. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde, vasiyetnamenin açılmasından tenkis talebine uzanan yolda kontrol edilmesi gerekenleri sıralar.
Açılma ve Tebliğ Aşaması
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu tebliğ, sonraki bütün sürelerin çıpasıdır; bu nedenle tebliğ tarihini gösteren evrak titizlikle saklanmalıdır. Aynı aşamada mirasçılık belgesinin alınması, terekede yer alan taşınmazların tapu kayıtlarının ve banka hesap hareketlerinin çıkarılması gerekir. Vasiyetnamenin birden fazla nüshası veya sonradan yapılmış bir düzenlemesi bulunup bulunmadığı da bu dönemde araştırılmalıdır.
İptal mi, Tenkis mi?
İki talep sıkça karıştırılır ancak dayanakları farklıdır. Vasiyetnamenin iptali, ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık ya da içeriğin hukuka aykırılığı gibi sebeplere dayanır ve kararın tümüyle ortadan kalkmasını hedefler. Tenkis ise vasiyetnameyi geçerli kabul eder, yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. Dosya kurulurken bu ayrım baştan yapılmalı, koşulları varsa her iki talep de sürelerine uygun biçimde ileri sürülmelidir.
Sürenin Başlangıcını Belgelemek
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren işleyen daha uzun azami süreye tabidir. Öğrenme anını gösteren kayıtlar şunlar olabilir:
- Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin mahkeme tutanağı ve tebliğ evrakı.
- Tapu müdürlüğünden alınan devir ve tescil kayıtları.
- Terekedeki taşınırların envanterine ilişkin tespit dosyası.
- Miras bırakanın sağlığındaki devirlere ilişkin banka ve noter kayıtları.
Sağlığında Yapılan Kazandırmaları Gözden Kaçırmamak
Saklı pay hesabı yalnızca ölüme bağlı tasarrufla sınırlı değildir. Miras bırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar da hesaba katılabilir; satış görünümlü ancak gerçekte bağış niteliğinde olan devirler bu bakımdan ayrıca incelenir. Bu nedenle tereke tablosu kurulurken hem ölüm anındaki malvarlığı hem de önceki dönemdeki devirler birlikte listelenmelidir. Bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren para akışı, bu tartışmanın merkezindeki delildir.
Kapanış
Yukarıdaki sıra genel bir yol haritasıdır; mirasçıların sıfatı, vasiyetnamenin şekli ve terekenin yapısı hesabı değiştirir. Bir yıllık pencerenin dar olduğu düşünüldüğünde, vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihte bir hukukçudan görüş almak isabetli olur.