Miras bırakanın borçlarının varlıklarını aştığı düşünüldüğünde gündeme gelen reddi miras, sanıldığından daha kısa bir takvimle işler ve seçilecek dava türü tamamen sürenin kaçırılıp kaçırılmadığına bağlıdır. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu kontrol listesi, iki farklı yolu ve aralarındaki geçişi ele alır.
Gerçek Ret ile Hükmen Ret Ayrımı
Süresi içinde yapılan ret, sulh hukuk mahkemesine yöneltilen bir beyanla gerçekleşir ve tereke ile bağı koparır. Buna karşılık miras bırakan ölümü anında ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş durumda ise mirasın hükmen reddedilmiş sayılacağı kabul edilir. İkinci durumda izlenecek yol beyan değil, mirasın hükmen reddinin tespiti talebi ya da alacaklının takibine karşı açılacak menfi tespit davasıdır. Bu ayrımı yapmadan yanlış talep açılması, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açar.
Süre Herkes İçin Aynı Anda Başlamaz
Kanunda öngörülen üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler. Bir mirasçının reddetmesi hâlinde miras alt derecedeki mirasçılara geçer ve onlar için süre bu geçişin öğrenilmesiyle yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle aile içindeki her kişi için ayrı bir süre satırı tutulmalı; küçüklerin ve kısıtlıların durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Reddi Tehlikeye Atan Davranışlar
- Terekedeki taşınmaz veya araç üzerinde tasarrufta bulunmak, satmak, devretmek.
- Miras bırakanın banka hesabından para çekmek veya hesabı kullanmaya devam etmek.
- Kira gelirlerini tahsil etmek ya da terekeye ait işletmeyi işletmeye devam etmek.
- Terekeye ait eşyayı olağan koruma amacını aşacak biçimde sahiplenmek.
- Alacaklılara terekeden kısmi ödeme yapmak.
Cenaze giderleri ve olağan koruma tedbirleri kural olarak bu kapsamda değerlendirilmez; ancak sınır tartışmalı olduğundan her harcamanın belgelenmesi gerekir.
Süre Geçtiyse Elde Kalan Yollar
Üç aylık süre kaçırılmışsa miras kabul edilmiş sayılır; fakat borçtan sorumluluk tartışması kendiliğinden bitmez. Terekenin borca batık olduğu ortaya konulabiliyorsa hükmen ret yoluna dayanmak mümkündür. Ayrıca alacaklı tarafından mirasçı sıfatıyla takip başlatıldığında, ödeme emrine karşı süresinde itiraz edilmesi ve ardından menfi tespit yolunun işletilmesi gerekir; bu aşamada da kısa icra süreleri işlemeye devam eder.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; terekenin yapısı, mirasçıların durumu ve yapılmış işlemler sonucu değiştirebileceğinden, karar vermeden önce hukuki değerlendirme alınması önem taşır.