Miras uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, vasiyetnameye itiraz eden mirasçının yanlış dava türünü seçmesidir. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaası birbirinden farklı sebeplere, farklı ispat yüküne ve farklı sürelere bağlıdır. Yanlış seçim yapıldığında, doğru dava için öngörülen süre çoktan dolmuş olabilir.
İptal, Tenkis ve Muvazaa Ayrımı
Vasiyetnamenin iptali; ehliyetsizlik, irade sakatlığı, kanuna veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği hâllerinde istenir. Tenkis ise vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın zedelendiği durumlarda gündeme gelir ve talep yalnızca aşan kısmın indirilmesine yöneliktir. Muris muvazaası ise sağlığında yapılan devirlerin görünürdeki işlemle gizlenmesine ilişkindir ve vasiyetname değil, tapu devri hedef alınır. Uyuşmazlık çoğu zaman bu üç yolun terditli biçimde kurulmasını gerektirir.
İspat İçin Toplanacak Malzeme
- Vasiyetnamenin aslı veya sulh hukuk mahkemesince açılıp okunduğuna dair tutanak
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtları, reçeteler ve tedavi geçmişi
- Tapu kayıtları, akit tabloları ve devirlere ilişkin ödeme belgeleri
- Terekenin kapsamını gösteren banka, araç ve şirket payı kayıtları
Şekil Denetimi Çoğu Zaman Atlanır
El yazılı vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılmış, tarih taşıyan ve imzalanmış olması gerekir. Resmî vasiyetnamede ise tanıkların durumu ve düzenleme usulü denetlenir. Şekil eksikliği çoğu dosyada en somut ve en kolay ispat edilebilir iptal sebebidir; bu nedenle belge ele geçtiğinde ilk yapılacak inceleme şekil denetimi olmalıdır.
Hak Düşürücü Süreyi Yönetmek
İptal ve tenkis talepleri, vasiyetnamenin öğrenilmesine bağlı sürelere tabidir. Sulh hukuk mahkemesinde vasiyetnamenin açılıp okunması ve mirasçılara tebliği, öğrenme anını belgeleyen en güvenilir dayanaktır. Bu nedenle tebliğ tarihi mutlaka kaydedilmeli, aile içi görüşmelerin süreyi durdurmadığı unutulmamalıdır. Mirasın reddi düşünülüyorsa, onun için öngörülen ayrı ve daha kısa sürenin de aynı takvime yazılması gerekir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Terekenin yapısı, mirasçıların sayısı ve vasiyetnamenin türü stratejiyi değiştirebilir; dava türünü belirlemeden önce miras hukuku alanında hukuki destek alınması önerilir.