Vasiyetname bırakılmış terekelerde uyuşmazlık çoğu kez vasiyetin içeriğinden değil, saklı paylı mirasçının hakkını hangi usulle ve hangi anda ileri sürdüğünden doğar. Aşağıdaki kontrol listesi, TMK ve HMK çerçevesinde vasiyetnamenin açılmasından tenkis talebine uzanan hattı, usule aykırı işlem kaynaklı hak kayıplarını önlemek üzere sıralar.
Vasiyetname Açılırken Gözden Kaçan Noktalar
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması çoğu zaman salt bilgilendirme sanılır ve pasif geçilir. Oysa bu aşama, ilgililere yapılan tebligatla birlikte itiraz ve tenkis planlamasının başlangıç noktasını belirler. Tebligatın kime, hangi adrese ve hangi tarihte yapıldığı dosyadan teyit edilmeden yapılan hiçbir süre hesabı güvenli değildir.
- Vasiyetnamenin açılması tutanağı ile tebligat parçalarının örneği dosyaya alınmalıdır.
- Mirasçılık belgesindeki paylar, vasiyetnamedeki tasarrufla satır satır karşılaştırılmalıdır.
- Mirastan feragat, ret veya sağlararası kazandırma bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
- Vasiyet alacaklısı ile atanmış mirasçı ayrımı yapılmalıdır; talebin türü bu ayrıma göre kurulur.
Saklı Pay Hesabının Belgesel Zemini
Saklı pay, ölüm anındaki mevcut mal varlığı üzerinden değil; tereke değerine eklenecek kazandırmalar ve düşülecek borçlar dikkate alınarak bulunur. Bu nedenle hesap; tapu kayıtları, banka hareketleri, şirket pay defteri ve vergi kayıtlarından oluşan bir veri setine dayanmalıdır. Mirasbırakanın yaptığı devirlerin tarihi, gösterilen bedeli ve bu bedelin gerçek değerle bağdaşıp bağdaşmadığı ayrı ayrı belgelenmelidir.
Usule Aykırı İşlemin Somut Görünümleri
- Talebin baştan yalnızca vasiyetnamenin iptali olarak kurulup tenkisin terditli biçimde ileri sürülmemesi.
- Terekeye ilişkin davalarda yetki kuralının atlanması ve dosyanın yetkisiz mahkemede açılması.
- Harca esas değerin belgesiz biçimde düşük gösterilmesi ve sonradan doğan eksik harç sorunları.
- Delil listesinin ve tanık bilgilerinin kanunda öngörülen aşamada sunulmaması.
- Tereke tespiti veya ihtiyati tedbir talebinin, mal kaçırma riski somutlaşana kadar ertelenmesi.
Dava Öncesi Sıralı Kontrol
- Vasiyetnamenin şekil geçerliliği ile içeriğin saklı payı zedeleyip zedelemediği ayrı ayrı değerlendirilir.
- Tereke aktif ve pasifi, kazandırma listesiyle birlikte tek tabloda toplanır.
- Talep; iptal, tenkis ve alacak kalemleri bakımından kademeli olarak yazılır.
- Karşı tarafın muhtemel savunmaları (denkleştirme, zamanaşımı, feragat iddiası) önceden yanıtlanır.
- Sulh görüşmesi ile dava yolunun maliyet ve süre karşılaştırması yapılır.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtır; her terekenin kazandırma geçmişi ve mirasçı yapısı farklıdır. Vasiyetname elinize ulaştığında, süre işlemeye başlamadan bir hukukçuya dosyayı bütün halinde inceletmeniz yerinde olur.