Vasiyetname, mirasbırakanın iradesini gösterir; ancak bu irade mirasçıların kanundan doğan saklı paylarıyla çatıştığında paylaşım kendiliğinden değişmez. Değişiklik, süresinde ve doğru hukuki temelle açılan bir dava ile sağlanır. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde hazırlanan bu liste, tereke aşamasında gözden kaçan usul adımlarına odaklanır.
Vasiyetnamenin açılması bir bitiş değil başlangıçtır
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması, içeriğin geçerli sayıldığı anlamına gelmez. Bu işlem, mirasçıların içerikten haberdar olmasını ve süreye bağlı hakların işlemeye başlamasını sağlar. Bu aşamada yapılacak ilk iş, tebliğ tarihinin kayıt altına alınması ve vasiyetnamenin türüne göre şekil şartlarının incelenmesidir.
İptal talebi mi, tenkis talebi mi?
İki talep sıklıkla karıştırılır. Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da iradesinin sakatlanması ileri sürülüyorsa iptal; vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı pay aşılmışsa tenkis gündeme gelir. Yanlış temele dayanan bir dava, olgular haklı olsa dahi istenen sonucu vermez. Değerlendirme yapılırken şunlar incelenir:
- Vasiyetnamenin el yazılı, resmî veya sözlü biçimde düzenlenmiş olması
- Düzenlenme tarihine yakın dönemdeki sağlık kayıtları ve raporlar
- Birden fazla vasiyetname varsa bunların tarih sırası ve birbirini kaldırma durumu
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devir ve bağışlamalara ilişkin kayıtlar
Terekenin tespiti yapılmadan hesap yapılamaz
Saklı pay hesabı, ölüm anındaki malvarlığına sağlığında yapılan bazı kazandırmaların eklenmesiyle bulunur. Bu nedenle yalnızca tapu ve banka kaydına bakmak yetersizdir; ölüme yakın dönemde yapılan taşınmaz devirleri, düşük bedelli satış görünümlü işlemler ve şirket payı devirleri de araştırılmalıdır. Terekenin tespiti talebi, bu araştırmayı mahkeme eliyle yürütmenin yoludur.
Yetki ve husumet: kime, nerede?
Miras uyuşmazlıklarında yetki kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanır. Dava, lehine kazandırma yapılan kişilere yöneltilir; yalnızca diğer mirasçılara açılan bir tenkis davası kazandırmayı geri getirmez. Mirasçılardan bir kısmının dahil edilmemesi de yargılamanın uzamasına yol açar.
Paylaşım anlaşmasını imzalamadan önce
Mirasçılar arasında yapılan paylaşım sözleşmeleri, sonradan ileri sürülecek talepleri sınırlayabilir. Metinde hangi malların kapsandığı, bilinmeyen bir terekenin ortaya çıkması hâlinde ne olacağı ve ibra iradesinin sınırı açıkça yazılmalıdır. Mirasın reddi düşünülüyorsa, süreye bağlı bu beyanın terekenin borç durumu incelenmeden verilmemesi gerekir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bir yol haritasıdır; vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve terekedeki malların niteliği sonucu değiştirir. Adım atmadan önce vasiyetname örneği ve tapu kayıtlarıyla birlikte hukuki görüş almanızı öneririz.