Bir vasiyetname açıldığında mirasçıların ilk tepkisi genellikle içeriğin adil olup olmadığına yöneliktir; oysa hukuken sorulacak soru daha dardır: bu tasarruf, saklı paylı mirasçının payını zedeliyor mu? TMK ve HMK ekseninde yürüyecek bir dosyada iptal ve tenkis yolları birbirinden ayrıdır ve her ikisinin de kendi süresi vardır.
İptal mi, Tenkis mi?
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı ileri sürülüyorsa iptal davası gündeme gelir. Tasarruf geçerli olmakla birlikte saklı payı aşıyorsa tenkis davası açılır. İki talep birlikte de ileri sürülebilir; ancak dayanakları farklı olduğundan delilleri de ayrı toplanmalıdır. İptal iddiasında sağlık kayıtları ve tanık beyanları, tenkis iddiasında ise terekenin değerine ilişkin belgeler öne çıkar.
Sürelerin Başlangıç Noktaları
Tenkis davası, saklı pay sahibinin payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle dava hakkı düşer. İptal davasında ise süre, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıldır. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına ölüm tarihi, vasiyetnamenin açıldığı tarih ve tebliğ tarihi ayrı ayrı yazılmalıdır.
Tebligat Gecikmesi ve Kaçırılan Bir Yıl
Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin bildirimin yurt dışındaki mirasçıya geç ulaşması, adres kaydının eski olması ya da miras bırakanın son yerleşim yerindeki adrese yapılan tebligatın ilgiliye ulaşmaması, bir yıllık sürenin fark edilmeden işlemesine yol açar. Bu riske karşı sulh hukuk mahkemesindeki tereke dosyası düzenli izlenmeli, mirasçılık belgesi erken alınmalı, yurt dışındaki mirasçılar için vekâletname işlemleri önceden tamamlanmalıdır.
Terekenin Belgelenmesi
- Tapu, banka ve araç kayıtları ölüm tarihi itibarıyla çıkarılır.
- Ölümden önceki dönemde yapılan devirler ayrı bir listede toplanır.
- Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu belgeyle gösterilir.
- Şirket payları ve alacaklar ayrıca değerlendirilir.
- Terekenin korunması gerekiyorsa tedbir talebi baştan gündeme alınır.
Muvazaa İddiasıyla Kesişen Haller
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı satış işlemlerinin gerçekte bağış niteliği taşıdığı ileri sürülüyorsa, bu iddia tenkisten farklı bir hukuki temele dayanır ve ispat yükü ile delil yapısı değişir. İki iddianın aynı dilekçede nasıl kurulacağı, dava değerini ve harcı da etkiler.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. Tasarrufun türü, mirasçıların konumu ve terekenin yapısı sonucu değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamadan bir hukukçuya danışılması hak kaybını önler.