Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların ilk tepkisi çoğu zaman doğrudan dava açmak olur. Oysa miras hukukunda sıralama bellidir: önce vasiyetnamenin açılması, sonra tebliğ ve kesinleşme, ardından hangi davanın açılacağının seçimi. Bu sıra atlandığında hem masraf artar hem de kısa süreler işlemeye devam eder. Aşağıda saklı pay tartışmasının usul planı ele alınmaktadır.
İlk Durak: Vasiyetnamenin Açılması
Vasiyetname, bulunduğu andan itibaren geciktirilmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilir. Mahkeme vasiyetnameyi açar, okur ve ilgililere tebliğ eder. Bu işlem vasiyetnamenin geçerliliğini incelemek anlamına gelmez; yalnızca içeriğin ilgililere duyurulmasını sağlar. Buna rağmen tebliğ tarihi, sonraki davalarda sürenin başlangıcı bakımından belirleyici olduğundan tebligat parçaları saklanmalıdır.
Tenkis mi, İptal mi?
Saklı payı zedelenen mirasçının talebi tenkis davasıdır; amaç tasarrufu tamamen ortadan kaldırmak değil, saklı payı aşan kısmın indirilmesidir. Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da şekle aykırılık gibi sebeplerle geçersizliği ileri sürülüyorsa, bu talep iptal davasının konusudur. İki dava farklı sebeplere, farklı ispat yüküne ve farklı sürelere tabidir; talebin yanlış seçilmesi esasa girilmeden ret sonucu doğurabilir.
Süreler: Bir Yıl ve Üst Sınırlar
Türk Medeni Kanunu tenkis davası için, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık süre öngörür ve vasiyetnamelerde üst sınır vasiyetnamenin açılması tarihinden başlar. Vasiyetnamenin iptali talebi bakımından da öğrenmeden itibaren bir yıllık süre ile davalının iyiniyetli olup olmamasına göre değişen daha uzun üst sınırlar düzenlenmiştir. Bu nedenle dosyanın kapağına öğrenme tarihi, açılma tarihi ve tebliğ tarihi birlikte yazılmalıdır.
Saklı Payın Hesabı İçin Gerekli Tablo
- Terekenin ölüm anındaki aktif ve pasif kalemleri
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar
- Denkleştirmeye tabi olabilecek devirler ve bağışlar
- Mirasçı sıfatlarına göre kanunda belirlenen saklı pay oranları
- Tasarrufun konusu malın değer tespiti
Saklı pay oranları mirasçının sıfatına göre kanunda ayrı ayrı düzenlendiğinden, hesaplama önce mirasçılık belgesindeki sıfatların netleştirilmesiyle başlar.
Görev, Yetki ve Sıra
Vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinin işidir; tenkis ve iptal davaları ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Terekede ihtilaf varsa, dava açılmadan önce tereke tespiti ve gerektiğinde koruma tedbirleri talep edilmesi, malların elden çıkarılması riskini azaltır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; her terekenin yapısı, mirasçı sayısı ve tasarrufun içeriği farklı bir yol haritası gerektirir. Vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihten itibaren süre işlediğinden, gecikmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.