Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan bir vasiyetname, mirasçılar arasındaki dengeyi kökten değiştirebilir. Ancak miras bırakanın tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir; TMK, belirli mirasçılara saklı pay (mahfuz hisse) güvencesi tanır. Bu güvence kendiliğinden işlemez, dava yoluyla ileri sürülmesi gerekir ve süresi kısadır.
Saklı Pay Kimler İçin Söz Konusudur?
Saklı pay, kanunda sayılan mirasçılar bakımından geçerlidir; altsoy ve sağ kalan eş bu kapsamdadır. Saklı pay oranı, mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Bu nedenle önce yasal miras payının doğru belirlenmesi, ardından saklı payın hesaplanması gerekir. Hesaplamada terekenin ölüm anındaki net değeri esas alınır; borçlar düşülür, sağlararası kazandırmalardan bazıları ise tereke değerine eklenir.
Tenkis mi, Vasiyetnamenin İptali mi?
Bu iki dava farklı temellere dayanır ve karıştırılmamalıdır:
- Tenkis davası, vasiyetnamenin geçerli olduğu ancak saklı payı zedelediği iddiasına dayanır; sonucunda tasarruf, saklı payı karşılayacak ölçüde indirilir.
- İptal davası, vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, miras bırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı iddiasına dayanır; sonucunda tasarruf geçersiz sayılır.
Uygulamada her iki iddia birlikte ileri sürülebilir; ancak ispat yükleri ve süreleri farklı işlediğinden dilekçede ayrı başlıklar altında kurulmaları gerekir.
Muvazaalı Devirler ve Ölüme Bağlı Olmayan Kazandırmalar
Miras bırakanın sağlığında yaptığı taşınmaz devirleri, saklı payı dolanma amacı taşıyor olabilir. Devrin tarihi, gösterilen bedelin gerçekliği ve devralanın miras bırakanla ilişkisi birlikte değerlendirilir. Tapu kayıtlarının intikal silsilesiyle çıkarılması, banka kayıtlarında bedel hareketinin araştırılması ve tanık beyanları bu incelemenin temel araçlarıdır.
Terekenin Tespiti Neden Önce Yapılır?
- Ölüm tarihi itibarıyla mal varlığının kapsamı belirlenir
- Banka hesapları, taşınmazlar, araçlar ve şirket payları listelenir
- Borçlar ve cenaze giderleri düşülür
- Eklenecek sağlararası kazandırmalar tespit edilir
- Saklı pay oranı bu net değer üzerinden hesaplanır
Bir Yıllık Süre ve Öğrenme Anı
TMK, tenkis davası için saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süre öngörür. Bunun yanında, vasiyetnameler bakımından vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflar bakımından mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen daha uzun bir üst süre bulunur. Kritik nokta, bir yıllık sürenin ölüm tarihinden değil öğrenme tarihinden işlemesi ve vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağın bu tarihin belgelenmesinde kullanılmasıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; mirasçılık sıfatı, tereke yapısı ve tasarrufun türü hesabı ve süreyi değiştirebilir. Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin bildirim elinize ulaştığında bir hukukçuyla görüşmeniz zaman kazandırır.