Miras uyuşmazlıklarında en çok sorulan soru payların nasıl hesaplanacağıdır; oysa dosyanın kaderini belirleyen soru genellikle başkadır: talep hangi mahkemeye ve hangi süre içinde götürülecek. Vasiyetnameye yönelik itirazlar ile paylaşım talepleri farklı mercilere ve farklı zaman rejimlerine tabidir. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde bu ayrım ele alınmaktadır.
Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Arasındaki Sınır
Vasiyetnamenin açılması ve okunması, terekenin tespiti, mirasçılık belgesi verilmesi ve terekeye ilişkin koruma önlemleri sulh hukuk mahkemesinin alanındadır. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali istemi ile tenkis ve miras sebebiyle istihkak talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Uygulamada bu iki küme sıklıkla tek dilekçede birleştirilir ve dosya, esasa girilmeden görev nedeniyle geri döner.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras davalarında yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir. Bu kural, mirasçıların farklı şehirlerde yaşaması durumunda dahi değişmez ve tereke içinde başka illerde taşınmaz bulunması tek başına yeni bir yetkili mahkeme yaratmaz. Terekedeki taşınmazın aynına ilişkin bağımsız bir talep varsa değerlendirme ayrıca yapılır.
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkiste Süre Rejimi
Vasiyetnamenin iptali istemi, sakatlığın ve mirasçı sıfatının öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süreye bağlıdır ve bu süre geçtikten sonra iddia ancak def'i yoluyla ileri sürülebilir. Tenkis talebi de saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Her iki halde de başlangıç anı, vasiyetnamenin okunduğu duruşmanın tebliğ tarihiyle yakından ilgilidir. Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligatın dosyada bulunması, sürenin doğru hesaplanması için tek güvenilir dayanaktır.
Mirasın Reddi Süresi Bağımsız İşler
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa red süresi, iptal ve tenkis tartışmalarından bağımsız olarak işler. Mirasçı, paylaşım davasının seyrini beklerken red süresini geçirdiğinde borçlardan sorumluluk gündeme gelir. Terekeye ait olmayan mallara ilişkin işlem yapmak veya tereke malını sahiplenircesine kullanmak, red hakkını fiilen ortadan kaldırabilir; bu nedenle karar verilene kadar terekeye dokunmamak esastır.
Paylaşım Aşamasının Sırası
- Mirasçılık belgesi alınır ve mirasçı çevresi netleştirilir.
- Vasiyetname varsa açılma ve okunma işlemi tamamlanır, tebliğ tarihleri kaydedilir.
- Tereke unsurları tapu, banka ve sicil kayıtlarından tespit edilir.
- İptal, tenkis veya denkleştirme talebi olup olmadığına karar verilir.
- Anlaşma sağlanamıyorsa ortaklığın giderilmesi yoluna geçilir.
Yukarıdaki çerçeve genel işleyişi anlatır; vasiyetnamenin şekli ve tereke yapısı sonucu doğrudan etkiler. Vasiyetname okunmuşsa süre çalışmaya başlamış olacağından, belgelerin ivedilikle bir hukukçuya gösterilmesi yerinde olur.