Vasiyetname bulunan terekelerde uyuşmazlık genellikle mirasın nasıl paylaşılacağından değil, vasiyetin geçerli olup olmadığından doğar. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte iki farklı dava türü karıştırıldığında ciddi hak kayıpları yaşanır: iptal vasiyetin geçersizliğini, tenkis ise geçerli bir vasiyetin saklı payı aşan kısmının indirilmesini hedefler. Aşağıdaki sıra, hangi yolun izleneceğini belirlemek ve dosyayı delil yönünden hazırlamak içindir.
Açılma ve Okunma Aşaması Neden Kritik
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere okunur ve tebliğ edilir. Bu aşamada tebliğ tarihleri, sonraki dava sürelerinin başlangıcı bakımından belirleyicidir. Mirasçıların bir kısmının adresinin bilinmemesi veya yurt dışında bulunması nedeniyle tebligatın gecikmesi, sürelerin kişi bazında farklı işlemesine yol açabilir; bu nedenle her mirasçı için ayrı bir takvim tutulmalıdır.
İptal mi, Tenkis mi
- Şekil eksikliği: el yazılı vasiyette metnin bütününün mirasbırakanın el yazısıyla olmaması, tarih ve imza eksikliği; resmî vasiyette usule uyulmaması.
- Ehliyetsizlik: vasiyet anında ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiası.
- İrade sakatlığı: yanılma, aldatma veya korkutma altında düzenleme.
- Saklı payın ihlali: vasiyet geçerli olsa dahi saklı paylı mirasçının payının aşılması; bu hâlde tenkis gündeme gelir.
Ehliyet Tartışmasında Delil
Ayırt etme gücüne ilişkin iddia, tanık beyanıyla sınırlı kaldığında çoğunlukla sonuç vermez. Vasiyet tarihine yakın döneme ait hastane kayıtları, reçeteler, tedavi ve bakım raporları, varsa vesayet dosyası temel dayanaktır. Bu kayıtlar zamanla imha edilebildiğinden, iddia gündeme geldiği anda ilgili kurumlardan talep edilmelidir.
Tenkis Hesabını Zorlaştıran Eksikler
Hesap yalnızca ölüm anındaki malvarlığına bakılarak yapılmaz; mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar da değerlendirmeye girebilir. Tapu devirleri, banka hareketleri, şirket pay devirleri ve muvazaa iddiasına konu satışlar toplanmadığında, tereke olduğundan küçük görünür. Bu nedenle tereke listesi hazırlanırken devir tarihleri ve bedelleri ayrı sütunda gösterilmelidir.
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Mirasçılık belgesi çıkarılır ve mirasçı çevresi netleştirilir.
- Vasiyetnamenin tebliğ tarihi her mirasçı için ayrı kaydedilir.
- Tereke mal listesi tapu, banka ve sicil kayıtlarıyla doğrulanır.
- Terekenin korunması için gerekli tedbirler değerlendirilir.
- Mirasın reddi veya borca batıklık ihtimali ayrıca hesaplanır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; vasiyetin türü, düzenlenme tarihi ve tereke yapısı sonucu doğrudan etkiler. Süreler kişi bazında işlediğinden, vasiyetname tebliğ edildiğinde vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.