Miras dosyalarında en sık karşılaşılan sorun, mirasçıların terekeyi tartışmaya süreler tükendikten sonra başlamasıdır. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyetnamenin açılması, mirasın reddi, tenkis ve iptal talepleri birbirinden farklı sürelere tabidir ve biri için yapılan başvuru diğerini korumaz.
Vasiyetnamenin açılması bir başlangıçtır, sonuç değil
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere okunması, içeriğinin geçerli sayıldığı anlamına gelmez. Bu işlem yalnızca içeriği ilgililere duyurur ve asıl önemi, itiraz sürelerinin başlangıcını belirlemesindedir. Bu nedenle vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarih, dosyanın en kritik verisi olarak kaydedilmelidir.
İptal ile tenkis aynı şey değildir
İki talep sıklıkla karıştırılır, oysa dayanakları farklıdır:
- İptal talebi, vasiyetnamenin ehliyetsizlik, şekle aykırılık, irade sakatlığı gibi sebeplerle geçersizliğine dayanır.
- Tenkis talebi, vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın ihlal edildiği iddiasına dayanır.
- Her ikisi de kanunda öngörülen süreler içinde ileri sürülmelidir ve süreler öğrenme anına bağlı olarak işler.
- Terditli olarak birlikte ileri sürülmeleri, tek bir talebe bağlı kalmanın doğuracağı riski azaltır.
Mirasın reddi penceresi dardır
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, ret süresi hızla değerlendirilmelidir. Bu sürede yapılan bazı işlemler mirasın benimsendiği sonucunu doğurabilir; tereke mallarının kullanılması, satılması ya da alacakların tahsili bu kapsamda değerlendirilir. Bu nedenle miras bırakanın vefatından sonra, tereke üzerinde işlem yapmadan önce borç durumunun araştırılması gerekir. Banka, icra ve tapu kayıtlarının sorgulanması bu araştırmanın asgari adımlarıdır.
Terekenin korunması için ara adımlar
- Tereke mallarının defterinin tutulması talep edilebilir; bu, borç tablosunu netleştirir.
- Taşınmazlar için tapu kaydına yönelik koruma talebi, devir riskine karşı erken kullanılmalıdır.
- Banka hesapları için bilgi ve blokaj talepleri kurum bazında ayrı ayrı yapılmalıdır.
- Ölüme yakın dönemde yapılan devirler, tarih ve bedel bilgisiyle listelenmelidir.
Anlaşarak paylaşmak ile dava arasındaki tercih
Mirasçılar arasında yapılacak paylaşım sözleşmesi, davadan daha hızlı sonuç verir; ancak taşınmaz içeren paylaşımlarda şekil şartlarına uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılabilir. Dava yolu tercih edildiğinde ise ortaklığın giderilmesi ile tenkis ve iptal talepleri farklı dosyalarda yürüyebilir; bu dosyaların birbirini bekletmesi gündeme gelebileceğinden, açılış sırası önceden planlanmalıdır. Yurt dışında bulunan mirasçıların bulunduğu dosyalarda tebligat süreleri takvime ayrıca eklenmelidir.
Bu yazı yalnızca genel bilgi sunar; vasiyetnamenin biçimi, mirasçıların sayısı ve terekenin yapısı sonucu belirgin biçimde değiştirir. Vefatın ardından süre kaybetmeden, elinizdeki belgelerle birlikte bir miras hukuku uygulayıcısına danışmanız uygun olacaktır.