Miras hukukunda hakkın kendisi kadar, o hakkın kullanılacağı zaman aralığı da belirleyicidir. Vasiyetnameye karşı açılacak davalarda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hak düşürücü süreler öngörür; bu süreler hakim tarafından resen gözetilir ve karşı taraf ileri sürmese bile dosya reddedilir. Bu rehber, sürenin başlangıcının nasıl tespit edileceğine ve süre kaçırıldığında geriye ne kaldığına odaklanır.
Vasiyetnamenin açılması bir dava değildir
Ölümden sonra sulh hukuk mahkemesince yapılan vasiyetnamenin açılıp okunması işlemi, çekişmesiz yargı işidir. Mahkeme burada vasiyetnamenin geçerliliğini incelemez; yalnızca resmi bir tespit yapar ve ilgililere tebliğ eder. Mirasçıların çoğu bu aşamada itiraz etmedikleri için haklarını koruduklarını sanır. Oysa süreler çoğunlukla tam da bu tebliğle işlemeye başlar.
İptal davasında sürenin başlangıcı
İptal davasında süre, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendi hak sahipliğini öğrendiği andan itibaren işler. Bu üç unsurun bir arada gerçekleşmesi aranır; yalnızca vasiyetnamenin varlığını duymak yeterli sayılmayabilir. Ayrıca öğrenmeye bağlı bu sürenin yanında, iyiniyetli ve iyiniyetli olmayan davalılar bakımından farklı işleyen daha uzun azami süreler bulunur. Dilekçede öğrenme tarihinin somut bir olaya bağlanması, süre itirazına karşı en güçlü savunmadır.
Hangi sebeple dava açılıyor?
- Ehliyetsizlik: vasiyet anında ayırt etme gücünün bulunmaması; sağlık kurulu raporları ve tedavi kayıtları belirleyicidir
- Şekil eksikliği: el yazılı vasiyette tarih ve imzanın bulunmaması, resmi vasiyette tanık koşullarına uyulmaması
- İrade sakatlığı: yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama
- İçeriğin hukuka veya ahlaka aykırı olması
İptal ile tenkis karıştırılmamalı
Vasiyetname geçerli olsa bile saklı paylı mirasçıların payına dokunuyorsa, çözüm iptal değil tenkistir. Tenkis davasının kendi süresi vardır ve o da saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlanır. Uygulamada davacılar yalnızca iptal talebiyle dava açıp iptal sebebini ispatlayamadıklarında, tenkis süresini de kaçırmış olurlar. Bu nedenle dilekçede terditli talep kurgusu, yani asıl talep reddedilirse ikinci talebin incelenmesi isteği önem taşır.
Süre geçtiyse geriye ne kalır?
Hak düşürücü süre dolduğunda iptal talebi dinlenmez; ancak vasiyetnamenin yokluğu sonucunu doğuran ağır durumlar ile mirasın paylaşımına ilişkin ayrı talepler farklı değerlendirilebilir. Ayrıca mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler bakımından muvazaa iddiası, kendi koşullarına tabi ayrı bir dava konusudur ve vasiyetname süresinden bağımsız işler.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke dosyanızdaki tebliğ tarihleri, vasiyetnamenin şekli ve mirasbırakanın sağlık geçmişi sonucu değiştirdiğinden, dava türünü ve süresini belgeler üzerinden bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz yerinde olur.