Vasiyetnameye dayalı uyuşmazlıklarda birden fazla dava türü ve birden fazla merci iç içe geçer. Vasiyetnamenin açılması ayrı, iptali ayrı, tenkis talebi yine ayrı bir usule tabidir. Aşağıda TMK ve HMK ekseninde bu ayrımlar ve süre riskleri ele alınmaktadır.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği
Vasiyetname ele geçtiğinde sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme vasiyetnameyi açar, okur ve ilgililere bildirir. Yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu aşama bir dava değil, çekişmesiz yargı işi niteliğindedir; ancak sonraki bütün sürelerin sayacı burada çalışmaya başlar. Mirasçılara yapılan bildirimin ulaşma tarihi bu nedenle dosyanın en kritik verisidir.
İptal ve Tenkis Davalarında Görev
Vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleri çekişmeli yargıya aittir ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir. Uygulamada karşılaşılan hata, açılma dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesine iptal talebi yöneltilmesi ve bu sırada değerli haftaların kaybedilmesidir.
Hangi İddia Hangi Davaya Ait?
- Şekil şartlarına aykırılık, ehliyetsizlik veya iradeyi sakatlayan sebepler iptal davasının konusudur.
- Saklı payın zedelenmesi tenkis davasının konusudur.
- Terekeye ait bir malın üçüncü kişide bulunması hâlinde ayrı talepler gündeme gelir.
- Tereke değerinin tespiti için defter tutulması ve tedbir talepleri ayrıca istenmelidir.
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre Yönetimi
İptal ve tenkis talepleri için kanunda hem öğrenmeye bağlı kısa bir süre hem de her hâlde işleyen uzun bir süre öngörülmüştür. Bu sebeple öğrenme tarihinin belgelenmesi hayati önemdedir:
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin bildirimin tebliğ tarihi saklanmalıdır.
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları erken temin edilmelidir.
- Adres kayıt sistemindeki bilgiler güncel tutulmalı, yurt dışındaki mirasçılar için tebligat usulü önceden planlanmalıdır.
- Tapu, banka ve şirket kayıtlarına ilişkin sorgular dava öncesinde hazırlanmalıdır.
Terekenin Korunması
Dava sürerken terekeye dâhil taşınmazların devredilmesi ihtimaline karşı, şerh veya tedbir talepleri ihmal edilmemelidir. Aksi hâlde kazanılan hüküm fiilen uygulanamaz hâle gelebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Vasiyetnamenin türü, düzenlenme biçimi ve mirasçıların durumu sonucu değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamadan bir avukatın değerlendirmesine başvurulmasında yarar vardır.