Vasiyetname çevresindeki uyuşmazlıklarda çoğu zaman esas tartışma değil, sürenin kendisi belirleyici olur. Vasiyetnamenin açılması, iptali ve tenkis talepleri birbirinden farklı mahkemelerde ve farklı süre rejimlerinde ilerler. Bu rehber, mirasçının elindeki takvimi ve doğru mercii birlikte ele alır.
Üç Ayrı Talep, Üç Ayrı Süreç
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere okunması, çekişmesiz yargı işi olarak sulh hukuk mahkemesince yürütülür. Vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleri ise çekişmeli yargıya tabi olup asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu ayrım gözetilmediğinde, açılması işleminde ileri sürülen itirazlar dava yerine geçmez ve süre işlemeye devam eder.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan kaynaklanan davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir. Bu kural mirasçıların ikametinden bağımsızdır; yurtdışında yaşayan mirasçılar bakımından da değişmez. Mirasbırakanın son dönemde bakımevi, hastane veya çocuklarının yanında kalması hâllerinde “son yerleşim yeri”nin nüfus kaydına göre değil, yerleşme niyetiyle oturulan yere göre belirleneceği tartışması doğabilir; bu nedenle adres geçmişinin belgelenmesi önem taşır.
Süre Rejimini Ayrıştırmak
- İptal davasında süre, davacının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar; ayrıca azami sürelerle sınırlıdır.
- Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı olarak ayrı bir süreye tabidir.
- Vasiyetnamenin açılması işlemine katılmamış olmak, sürenin başlamadığı anlamına gelmez.
- Süreler hak düşürücü nitelikte olduğunda hâkim tarafından resen dikkate alınır; zamanaşımında ise def'i ileri sürülmelidir.
- Birden fazla vasiyetname bulunması hâlinde her biri için ayrı öğrenme tarihi doğabilir.
İptal Sebeplerinin Delillendirilmesi
- Şekle aykırılık: el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza, resmî vasiyetnamede tanık ve memur işlemleri incelenir.
- Ehliyetsizlik: düzenleme tarihine yakın tarihli sağlık kayıtları, reçeteler ve hastane dosyaları toplanır.
- İrade sakatlığı: yanılma, aldatma veya korkutma iddiası somut olay anlatımına dayandırılır.
- Hukuka veya ahlaka aykırılık: vasiyet konusu tasarrufun içeriği ayrıca değerlendirilir.
- Ehliyet tartışmasında adli tıp incelemesi gündeme gelebileceğinden, tıbbi kayıtların eksiksiz temini erken aşamada planlanır.
Terekenin Korunması
Dava süreci uzun sürebileceğinden, tereke mallarının elden çıkmasını önlemek için koruma önlemleri, defter tutulması veya tedbir talepleri gündeme gelebilir. Tapu ve banka kayıtlarına ilişkin taleplerin dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmesi, sonradan doğacak iyiniyetli üçüncü kişi tartışmalarını sınırlar.
Her tereke dosyası, vasiyetnamenin türü ve mirasçıların öğrenme tarihine göre farklı bir takvim üretir. Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligat elinize ulaştığında sürenin işlemeye başlamış olabileceğini dikkate alarak vakit kaybetmeden hukuki görüş almanız uygun olur.