Miras hukukunda vasiyetnameye yönelik itirazlar, çoğunlukla esastan değil süreden ve merci hatasından kaybedilir. Vasiyetnamenin açılıp okunması bir sulh hukuk işlemidir; ona karşı ileri sürülecek iptal ve tenkis talepleri ise bambaşka bir kapıya gider. TMK ve HMK bu ayrımı net biçimde kurar.
Vasiyetname Açıldığı An Takvim Başlar
Sulh hukuk mahkemesi vasiyetnameyi açar, okur ve ilgililere tebliğ eder. Bu tebligat, itiraz süreleri bakımından çoğu dosyada başlangıç noktasıdır. Mirasçının vasiyetnameden fiilen haberdar olduğu tarih ile tebligat tarihi farklıysa, ispat yükü bakımından hangi tarihin esas alınacağı ayrıca tartışılır. Bu nedenle tebliğ zarfı, tebliğ şerhi ve varsa muhtarlık kayıtları dosyada saklanmalıdır.
Aynı Belge, Üç Ayrı Talep, İki Ayrı Mahkeme
- Vasiyetnamenin açılması, mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin işidir.
- Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras sebebiyle istihkak davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Yetkili yer, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir; bu yetki birçok miras davasında kesin niteliktedir.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Sürenin Farkı
Vasiyetnamenin iptali talebi, davacının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ileri sürülür. Her hâlde ölüm tarihinden itibaren işleyen daha uzun süreler bulunur; iyiniyetli olmayan davalılara karşı bu üst sınır daha da uzar. Tenkis talebi için de saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süre öngörülmüştür. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani karşı taraf ileri sürmese bile mahkeme kendiliğinden dikkate alır. Zamanaşımından farkı tam da budur ve dilekçe stratejisini doğrudan etkiler.
Yanlış Mercie Başvuru Süreyi Korumaz
Uygulamada en pahalı hata, iptal talebinin vasiyetnameyi açan sulh hukuk mahkemesine sunulmasıdır. Bu talep görev yönünden reddedilir; dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen kısa süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve bir yıllık süre çoktan tükenmiş olabilir. Aynı şekilde, mirasbırakanın son yerleşim yeri yerine mirasçının oturduğu yerde açılan dava da yetki yönünden reddedilir.
Dava Öncesi Somut Adımlar
- Nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesi temin edilir.
- Vasiyetnamenin resmi mi, el yazılı mı, sözlü mü düzenlendiği belirlenir; şekil şartları buna göre incelenir.
- Mirasbırakanın ehliyeti tartışılacaksa sağlık kayıtları ve reçete geçmişi toplanır.
- Tereke kapsamı, tapu ve banka kayıtlarıyla listelenir; saklı pay hesabı bu liste üzerinden yapılır.
- Tebliğ tarihi merkeze alınarak tek bir süre takvimi oluşturulur.
Bu içerik genel nitelikte bilgi sunar. Vasiyetnamenin türü, terekenin yapısı ve mirasçılar arasındaki ilişki her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, süreler işlemeye devam ederken bir hukukçudan görüş alınması önemlidir.