Miras uyuşmazlıklarında en sert kayıp, esasa girilmeden yaşananıdır. TMK ve HMK düzenlemeleri, vasiyetnameye ilişkin işlemleri iki ayrı mahkeme arasında paylaştırmış; buna bir de hak düşürücü sürelerin farklı başlangıç anlarını eklemiştir. Vasiyetnamenin açılıp okunmasını iptal davası zanneden mirasçı, çoğu zaman süreyi kaybettiğini yıllar sonra öğrenir.
İki Mahkeme, İki Ayrı İşlev
Sulh hukuk mahkemesi koruma ve tespit işlerini yürütür: vasiyetnamenin açılması ve okunması, terekenin tespiti, defter tutulması, terekeye temsilci atanması ve mirasçılık belgesi verilmesi bu kapsamdadır. Asliye hukuk mahkemesi ise çekişmeli işleri görür: vasiyetnamenin iptali, tenkis, denkleştirme, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil istemleri buraya aittir. Yetki bakımından ise ölenin son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; mirasçının kendi ikametindeki mahkemeye başvurması sık rastlanan bir hatadır.
Vasiyetnamenin Okunması İtiraz Anlamına Gelmez
Sulh hukuk mahkemesinde yapılan açılma ve okuma işlemi, vasiyetnamenin geçerliliğini denetlemez. Bu işlem sonrası mirasçılara yapılan tebligat, iptal davası için işleyen sürenin fiilen başlangıcıdır. Duruşmada beyanda bulunmak veya tutanağa itiraz yazdırmak dava açılmış sayılmasını sağlamaz.
Süre Tablosunu Baştan Kurun
- İptal davası: davacının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süre işler.
- Üst sınırlar: öğrenme gerçekleşmese dahi, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıllık dış sınır uygulanır.
- Tenkis istemi: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıllık süre söz konusudur.
- Def-i olarak ileri sürme: süre geçmiş olsa dahi, kendisine karşı talepte bulunulan kişi tenkis savunmasını her zaman ileri sürebilir.
İptal Sebebini Somutlaştırmak
Ehliyetsizlik iddiası soyut bırakıldığında sonuç vermez. Ölüm tarihinden önceki dönemin hastane kayıtları, kullanılan ilaçlar, varsa vesayet dosyası ve düzenleme tarihine yakın tarihli tanık beyanları birlikte sunulmalıdır. Şekil eksikliği iddiasında ise resmî vasiyetname ile el yazılı vasiyetnamenin şartları farklıdır: el yazılı olanda metnin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve tarih ile imzanın bulunması aranır. Bu nedenle iddia, önce şekil sonra ehliyet sırasıyla kurgulanmalıdır.
Dava Açarken Husumet
İptal ve tenkis davaları, lehine kazandırma yapılan kişilere yöneltilir; terekeye ya da vasiyeti yerine getirme görevlisine yöneltilen dava husumet yönünden sorun yaratabilir. Birden fazla lehtar varsa hepsinin davaya dahil edilmesi, sonradan ortaya çıkan usul engellerini önler.
Aile içi kayıt ve belgeler her dosyada farklıdır; burada özetlenen çerçeve genel bilgi verir. Süre riski yüksek olduğundan, ilk tebligatı aldığınız anda uzman görüşü almanız isabetli olur.