Miras açıldığında mirasçıların ilk karşılaştığı iki teknik konu, mirasçılık belgesinin nereden alınacağı ve mirasın reddi için tanınan üç aylık sürenin ne zaman işlemeye başladığıdır. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki başlık farklı mercilere bakar ve karıştırıldığında telafisi güç sonuçlar doğurur.
Mirasçılık Belgesini Kim Verir
Mirasçılık belgesi, kural olarak noterden de sulh hukuk mahkemesinden de istenebilir. Ancak noterin bu belgeyi düzenleyebilmesi, mirasçılığın nüfus kayıtlarından duraksamaya yer bırakmayacak biçimde anlaşılabilmesine bağlıdır. Yabancılık unsuru bulunan, kayıtların çelişkili olduğu, vasiyetname ya da miras sözleşmesi bulunan dosyalarda talep mahkemeye yöneltilmelidir. Noterden alınamayacağı belli olan bir belge için haftalarca uğraşmak, üç aylık ret süresini eritir.
Üç Aylık Süre Hangi Anda Başlar
Mirasın gerçek reddi bakımından yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduklarını öğrendikleri andan itibaren işler. Atanmış mirasçılarda ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih esas alınır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; içinde kullanılmazsa miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır.
Terekenin borca batık olduğu açıkça anlaşılıyorsa ayrıca bir beyana gerek olmaksızın mirasın reddedilmiş sayılması gündeme gelir. Bu iki kurumun birbirine karıştırılması, süresi geçtiği hâlde hâlâ korunma imkânı bulunduğu yanılgısını doğurur; bu nedenle terekenin mali tablosu daha ilk günlerde çıkarılmalıdır.
Dilekçe Hangi Mahkemeye Verilir
Mirasın reddi beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılır. Mirasçılık belgesi talebinde yetki kuralları daha esnek düzenlenmişken, ret beyanında bu esneklik yoktur. Beyanın başka yer mahkemesine ya da nüfus müdürlüğüne verilmesi, süre içinde usulüne uygun bir ret yapılmadığı sonucunu doğurabilir. Tereke tespiti, defter tutulması ve koruma tedbirleri de aynı mahkemenin görev alanındadır.
Belgenin İptali ve Değiştirilmesi
- Alınan mirasçılık belgesindeki pay oranları nüfus kaydı ve varsa vasiyetname ile satır satır karşılaştırılır.
- Hata varsa belgenin iptali ya da yenisinin verilmesi istemiyle sulh hukuk mahkemesine başvurulur.
- Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanak ve tebliğ tarihleri dosyaya konur.
- Saklı pay tartışması varsa tenkis talebinin süresi ayrıca hesaplanır.
- Tapu, banka ve araç kayıtları için tereke envanteri tek tabloda toplanır.
Mirasçılık belgesi, aksi ispatlanana kadar geçerli bir karine oluşturur; kesin ve değişmez bir hüküm değildir. Tereke yapısı, yurt dışı unsuru ve tasarrufların içeriği süreleri doğrudan etkilediğinden, ölüm tarihinin hemen ardından hukuki değerlendirme almak yerinde olur.