Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar için iki ayrı saat birden işlemeye başlar: terekeyi devralma işlemlerinin saati ve mirasın reddi için tanınan üç aylık sürenin saati. Bu iki takvim karıştırıldığında, borçlu bir terekenin sorumluluğu farkında olmadan üstlenilebilir. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde veraset ilamı ile ret süresinin ilişkisi ele alınmaktadır.
Veraset İlamı Nereden Alınır?
Mirasçılık belgesi, kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden istenebilir. Noter yolu hızlıdır; ancak mirasçılık durumu nüfus kayıtlarından doğrudan anlaşılamıyorsa noter belge düzenleyemez. Yabancılık unsuru bulunan, vasiyetnameye dayanan, soybağının tartışmalı olduğu ya da nüfus kaydında tutarsızlık bulunan hâllerde mahkemeye başvurmak gerekir. Belgenin alınması mirası kabul anlamına gelmez; buna karşılık terekeye ilişkin tasarrufta bulunmak kabul sayılabilir.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı
Mirasın reddi için tanınan süre üç aydır. Bu süre yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispatlanmadıkça miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır; şarta bağlı ya da kısmi ret geçerli değildir.
Hükmen Ret ile Gerçek Ret Ayrımı
- Gerçek ret: Süresi içinde mahkemeye yapılan beyanla gerçekleşir; süre geçtiğinde bu imkân kalkar.
- Hükmen ret: Miras bırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır; bu durum süreye bağlı değildir ve tespit davasıyla ileri sürülebilir.
- Terekenin resmî defterinin tutulması: Mirasçıya, borç durumunu görüp karar verme imkânı tanır ve düşünme süresi bu talebe bağlı olarak işler.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mirasçılık belgesi verilmesi, mirasın reddi ve terekeye ilişkin koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Yetki bakımından ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Miras sebebiyle açılacak tenkis, denkleştirme ve mirasın paylaştırılması davalarında da bu yer yetkilidir; bu kural birçok hâlde kesin nitelik taşıdığından tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.
Tebligat ve Bilgi Akışı
Vasiyetnameye dayanan hâllerde sürenin başlangıcı tebliğe bağlı olduğundan, adres kaydının güncelliği doğrudan hak kaybına etki eder. Yurt dışında yaşayan mirasçılar bakımından bildirimin ulaşması uzayabilir; bu durumda öğrenme tarihinin belgelenmesi önem kazanır.
Tereke yapısı ve borç durumu her dosyada farklı olduğundan, ret kararı vermeden önce terekenin aktif ve pasifini bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz uygun olur.