Tereke işlemlerinin neredeyse tamamı tek bir belgeye dayanır: veraset ilamı, yani mirasçılık belgesi. Bu belgenin hangi merciden, hangi dava türü içinde isteneceği yanlış kurgulandığında dosya aylarca ilerlemez. TMK ve HMK çerçevesinde mirasçılık belgesi kural olarak çekişmesiz yargı işidir; ancak kayıtlarda çelişki ya da itiraz eden bir mirasçı ortaya çıktığında usul tümüyle değişir.
Noterlik mi, Sulh Hukuk Mahkemesi mi?
Mirasçılık belgesi çoğu olayda noterlikten alınabilir. Buna karşılık nüfus kayıtlarının birbirini tutmadığı, mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olduğu, soybağının kayda tam yansımadığı veya kayıp/gaiplik iddiasının bulunduğu hâllerde noter talebi karşılayamaz ve dosya sulh hukuk mahkemesine taşınır. Bu nedenle ilk iş, tam nüfus kayıt örneğinden şecereyi çıkarmak ve hangi kapıya gidileceğini baştan belirlemektir.
Talebin Hukuki Niteliğini Dilekçede Netleştirin
Mirasçılık belgesi verilmesi talebi ile bu belgenin iptali talebi birbirinden ayrı yollardır. İptal isteniyorsa hasım gösterilmesi gerekir ve dosya çekişmeli hâle gelir; buna karşılık yalnızca belge talep ediliyorsa hasımsız yürür. Dilekçede talebin niteliği açıkça yazılmadığında mahkeme önce nitelendirme yapmak zorunda kalır, bu da tek başına birkaç celse kaybettirir.
Tebligat Gecikmesi Bu Dosyalarda Nasıl Zarar Verir?
Çekişmeli hâle gelen mirasçılık dosyalarında en sık görülen tıkanma, adresi belirsiz mirasçıya yapılacak tebligattır. Yurt dışında yaşayan mirasçı, adres kaydı güncel olmayan kardeş ya da vasisi bulunan mirasçı söz konusu olduğunda tebligat süreci uzar. Bu arada tereke üzerinde satış, intikal veya paylaşım işlemleri askıda kalır; bazı hâllerde üçüncü kişilere devirler gerçekleşir ve sonradan çok daha ağır bir uyuşmazlık doğar.
Dosya Açmadan Önce Yapılacaklar
- Tüm mirasçıların güncel adres kayıtlarını dilekçe ekinde sunun; bilinen alternatif adresleri de yazın.
- Yurt dışındaki mirasçı varsa tebligatın uluslararası yolla yapılacağını öngörerek takvimi buna göre kurun.
- Ölüm tarihini, mirasbırakanın son yerleşim yerini ve varsa vasiyetname kaydını başvuru anında belgeleyin.
- Aynı tereke için başka bir mahkemede derdest dosya olup olmadığını kontrol edin.
Belge Alındıktan Sonraki Adım
Veraset ilamı, payların büyüklüğünü gösterir ama paylaşımı kendiliğinden gerçekleştirmez. Tapu, banka ve vergi işlemlerinde belgeyi kullanırken, ileride açılacak ortaklığın giderilmesi veya tenkis davasının çerçevesini de gözden geçirmek gerekir; aksi hâlde ilk belge doğru alınmış olsa da sonraki aşamada aynı bilgi eksikliği tekrar sorun çıkarır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her terekenin kendi kayıt yapısı farklıdır. Somut dosyanızda mirasçı çevresi ve malvarlığı kalemleri belirlendikten sonra bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız yerinde olur.