Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, çoğu zaman ölümden sonra tapu kayıtları incelenirken fark edilir. Bu noktada iki ayrı hesap başlar: mirasçılık sıfatının belgelenmesi ve saklı payın ihlal edilip edilmediğinin tespiti. İkisi birbirini tamamlar ama farklı yollarla yürür.
İlk Belge: Mirasçılık Belgesi
Veraset ilamı olarak bilinen mirasçılık belgesi, mirasçı sıfatını ve pay oranlarını gösterir. Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir; ancak yabancılık unsuru taşıyan ya da nesep tartışması bulunan hallerde mahkeme yolu zorunlu hale gelebilir. Bu belge olmadan tapu, banka ve sigorta işlemleri yürütülemeyeceği için tereke araştırmasının önündeki ilk adımdır. Belgede yer alan payların hatalı olduğu düşünülüyorsa iptali ayrıca istenebilir.
Tereke Araştırmasını Sistemli Yapmak
- Tapu müdürlüklerinden miras bırakan adına kayıtlı ve devredilmiş taşınmazların geçmişe dönük kaydı istenir.
- Bankalardan hesap, kiralık kasa ve ölüm tarihindeki bakiye bilgileri talep edilir.
- Ticaret sicilinden ortaklık payları, araç kayıtlarından taşıt varlığı sorgulanır.
- Devir işlemlerinin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, ödeme akışıyla birlikte incelenir.
- Terekenin borçları da ayrı bir başlık altında toplanır; net değer buna göre hesaplanır.
Tenkis mi, Muvazaa mı?
Saklı payı ihlal eden kazandırmalarda TMK'nın tenkis hükümleri devreye girer. Tenkis davası, mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden ve diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Buna karşılık miras bırakanın mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla, gerçekte bağış olan bir devri satış gibi göstermesi halinde açılacak muvazaa davası bu sürelere bağlı değildir. Hangi hukuki nitelendirmenin seçileceği, elinizdeki delile göre belirlenir; bu nedenle iki ihtimal baştan birlikte değerlendirilmelidir.
Delil Eksikliği Nerede Doğuyor
- Devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğine ilişkin banka kaydının araştırılmaması
- Devralanın o tarihteki ödeme gücünü gösteren verilerin istenmemesi
- Taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri ile tapudaki bedelin karşılaştırılmaması
- Miras bırakanın devir tarihindeki sağlık durumuna ilişkin kayıtların temin edilmemesi
- Diğer mirasçılara yapılan kazandırmaların, denkleştirme yönünden hesaba katılmaması
Usul Notu
Birden fazla mirasçı bulunan dosyalarda hangi davanın birlikte açılmasının zorunlu olduğu, HMK çerçevesinde baştan belirlenmelidir. Yanlış taraf teşkili, esasa girilmeden kayıp doğurur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; tereke yapısı ve devirlerin tarihi izlenecek yolu değiştirir. Süreler hak düşürücü nitelik taşıdığından, devirleri öğrendiğiniz anda hukuki değerlendirme almanız önemlidir.