Mirasçılık belgesinin alınması çoğu zaman kolay bir işlem gibi görünür; asıl tartışma, terekenin paylaşımında saklı payın zedelendiği anlaşıldığında başlar. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, veraset ilamından tenkis talebine uzanan yolda merci ve ispat sorunlarını ele alıyor.
Mirasçılık Belgesi: Noter mi, Sulh Hukuk Mahkemesi mi?
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden de alınabilir. Ancak mirasçılık ilişkisi yabancılık unsuru taşıyorsa, nüfus kayıtları uyuşmazlık içeriyorsa veya mirasçılık sıfatı çekişmeliyse belge sulh hukuk mahkemesinden istenir. Vasiyetnameye dayalı mirasçılık belgesi ile mirasçılık belgesinin iptali talepleri de mahkeme yolunu gerektirir. Bu ayrımın baştan yapılmaması, aylar sonra noter belgesinin işe yaramadığının anlaşılmasına yol açar.
Yetki: Ölenin Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan doğan davalarda kural, murisin son yerleşim yeri mahkemesidir ve terekenin taksimi, tenkis, miras sebebiyle istihkak gibi davalarda bu yetki kesindir. Kesin yetki söz konusu olduğu için taraflar başka bir mahkemeyi anlaşarak yetkili kılamaz. Terekede taşınmaz bulunması, yetkiyi taşınmazın bulunduğu yere kaydırmaz; bu sık yapılan bir yanılgıdır.
Saklı Pay ve Tenkis Talebinin Kurgusu
Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü, altsoy, ana baba ve sağ kalan eş bakımından kanunla korunan saklı paylarla sınırlıdır. Saklı payı zedeleyen ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalar tenkise tabidir. Talebi kurarken şu ayrımlar netleştirilmelidir:
- Devrin gerçek bir satış mı yoksa mirastan mal kaçırma amaçlı muvazaalı bir işlem mi olduğu; muvazaa iddiası tenkisten farklı bir dava türüdür.
- Denkleştirme (iade) talebiyle tenkis talebinin karıştırılmaması.
- Vasiyetnamenin iptali talebiyle tenkis talebinin farklı sürelere tabi olması.
- Tenkis hakkının, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen hak düşürücü sürelere bağlı olduğu; bu sürelerin kaçırılması hakkı tümüyle ortadan kaldırır.
Delil Eksikliği: Tereke Görünmez Kalırsa
Bu dosyalarda en büyük zorluk, terekenin kapsamının ortaya konulamamasıdır. Sık rastlanan eksikler: tapu kayıtlarının yalnızca güncel hâlinin alınıp devir zincirinin (takyidat ve akit tablolarının) istenmemesi, banka hesap hareketlerinin ölüm tarihinden geriye doğru yeterli süre için sorgulanmaması, devir bedelinin gerçekten ödendiğini gösteren kaydın bulunmaması, murisin ölüm tarihine yakın dönemdeki sağlık kayıtlarının (ehliyet tartışması varsa) temin edilmemesi, tanıkların yalnızca genel kanaat beyan etmesi.
Dava Öncesi Adımlar
- Terekenin tespiti ve gerekiyorsa defter tutulması talebini değerlendirin.
- Devir işlemlerinin tarihlerini bir zaman çizelgesine dökerek hangi kazandırmanın hangi talebe konu olacağını ayırın.
- Mirasın reddi süresinin işlemekte olduğu bir dosyada bu takvimi ayrıca izleyin; borçlu tereke ihtimali gözden kaçmamalıdır.
Buradaki açıklamalar geneldir. Mirasçı sıfatı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihi sonucu belirlediğinden, saklı pay iddianız için bireysel hukuki değerlendirme almanız önemlidir.