Miras bırakanın ölümünden sonra ilk alınan belge çoğu zaman veraset ilamıdır. Bu belge mirasçıların kim olduğunu ve paylarını gösterir; ancak tereke üzerindeki her talebi tek başına karşılamaz. Uygulamada yaşanan sorun, veraset ilamı alındıktan sonra sürecin durmasıdır. Bu duraklama sırasında bazı talepler süreye takılır ve sonradan ileri sürülemez hâle gelir.
Veraset İlamının Sağladığı ve Sağlamadığı
Veraset ilamı mirasçılık sıfatını ortaya koyar; tapu, banka ve resmî kurum işlemlerinde bu sıfatın gösterilmesini sağlar. Buna karşılık terekedeki malların neler olduğunu belirlemez, mirasçılar arasındaki paylaşımı yapmaz ve saklı pay ihlali gibi iddiaları kendiliğinden çözmez. Bu talepler için ayrı yollar öngörülmüştür ve her birinin kendi usulü vardır. TMK'nin miras hükümleri ile HMK'nin genel usul kuralları bu aşamada birlikte işler.
Süreye Bağlı Talepleri Ayırmak
- Mirasın reddine ilişkin irade beyanı
- Tenkis istemine dayanan talepler
- Vasiyetnamenin iptaline yönelik istemler
- Denkleştirme ve muvazaa iddiaları
- Tereke alacaklarının takibi
Bu talepler aynı takvimde ilerlemez. Kimi öğrenme anına, kimi ölüm tarihine bağlıdır. Bu nedenle mirasçının ilk yapması gereken, hangi talebin hangi ana bağlandığını yazılı olarak listelemektir. Liste çıkarılmadan atılan adımlar, en çok da fiilen kullanılabilir durumdaki bir hakkın farkına varılmadan geçirilmesine yol açar.
Tereke Kayıtlarına Ulaşmak
Terekenin kapsamı bilinmeden hazırlanan talepler eksik kalır. Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, araç kayıtları, şirket pay bilgileri ve varsa borç kayıtları toplanmalıdır. Miras bırakanın ölümünden önceki dönemde yaptığı devirler ayrıca incelenmelidir; bu devirlerin tarihleri ve karşılıkları, ileri sürülecek iddianın temelini oluşturur. Kayıtlara ulaşmak için hangi kuruma hangi sıfatla başvurulacağı önceden belirlenmeli, alınan yanıtlar tarih sırasıyla dosyalanmalıdır.
Zamanaşımı İtirazıyla Karşılaşınca
Karşı taraf zamanaşımı ileri sürdüğünde, tartışma esastan usule kayar. Bu noktada sürenin ne zaman işlemeye başladığı belirleyici olur ve öğrenme anının ispatı mirasçıya düşer. Öğrenmenin geç gerçekleştiği iddiası, somut olgularla desteklenmediğinde kabul görmez: yurt dışında bulunma, kayıtlara erişimin engellenmesi ya da devrin gizlenmesi gibi olgular belgeyle gösterilmelidir. Bu belgelerin sonradan toplanması çoğu zaman mümkün olmadığından, hazırlık aşamasında bu başlığa yer ayrılmalıdır.
Öncelik Sırası
- Mirasçılık sıfatı belgelenir.
- Tereke kapsamı çıkarılır.
- Talepler süre başlangıçlarına göre sıralanır.
- En kısa süreli talep için hazırlık öne alınır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Miras dosyalarında akrabalık ilişkisi ve terekenin yapısı sonucu değiştirdiğinden, işlemlere başlamadan önce hukuki değerlendirme almanızda yarar vardır.