Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçıların saklı payına dokunduğunda tereke tablosu yeniden kurulur. TMK ve HMK ekseninde ilerleyen bu süreçte iki farklı işlem birbirine karıştırılır: mirasçılık sıfatını gösteren veraset ilamı ile saklı payın korunmasını sağlayan tenkis talebi. Bu rehber, ikisini doğru sıraya koymayı ve hak düşürücü süreyi kaçırmamayı ele alır.
Önce Mirasçılık Belgesi, Sonra Tereke Tablosu
Mirasçılık belgesi, mirasçı sıfatını ve pay oranlarını gösterir; tek başına terekedeki malların kime kalacağını çözmez. Belge, kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır. Mirasçılar arasında yabancılık unsuru bulunması veya mirasçılık sıfatının çekişmeli olması hâlinde mahkeme yolu gündeme gelir. Belge alındıktan sonra tapu, banka, trafik ve şirket kayıtları üzerinden tereke dökümü çıkarılmalıdır.
Saklı Pay Hesabı Nasıl Kurulur
- Ölüm tarihindeki mevcut malvarlığı tespit edilir.
- Borçlar ve terekeye ilişkin giderler düşülür.
- Denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmalar hesaba eklenir.
- Yasal miras payı bulunur ve bu payın saklı pay oranı uygulanır.
- Saklı payın zedelenip zedelenmediği karşılaştırma yoluyla gösterilir.
Hak Düşürücü Süre: Bir Yıl ve On Yıl
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle bu hak sona erer. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü nitelikte olduğundan, mahkemece kendiliğinden gözetilir; süre kaçırıldığında esasa ilişkin en güçlü delil bile sonucu değiştirmez.
Delil Eksikliğinin Kritik Alanları
- Tapuda satış gösterilen ancak bedeli ödenmemiş devirlerin muvazaa yönünden belgelenememesi.
- Miras bırakanın banka hesap hareketlerinin ölüm tarihinden geriye doğru temin edilmemesi.
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya bağış iddialarında tanık listesinin geç bildirilmesi.
- Taşınmazın değer tespitinde, devir tarihindeki değil güncel değerin esas alınacağının gözden kaçması.
Muris Muvazaası ile Tenkis Aynı Şey Değildir
Mirastan mal kaçırma iddiasına dayanan muvazaa davası ile saklı payın tamamlanmasını amaçlayan tenkis davası, hem hukuki dayanak hem de süre bakımından ayrışır. İki talebin kademeli olarak ileri sürülmesi, birinin reddi hâlinde diğerinin değerlendirilmesini sağlar; ancak bu kademelendirmenin dava dilekçesinde açıkça kurulması gerekir.
Yukarıdaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır; mirasçı sayısı, tasarrufun türü ve terekenin bileşimi hesabı tümüyle değiştirebilir. Süreler kısa ve telafisi güç olduğundan, ölümü izleyen ilk aylarda miras hukuku alanında çalışan bir hukukçuya başvurulması önerilir.