Satın alınan ürünün kusurlu çıkması hâlinde tüketicinin elinde birden fazla yol vardır; ancak bu yolların hepsi aynı süreye ve aynı koşula bağlı değildir. Özellikle mesafeli satışta tanınan on dört günlük cayma hakkı ile ayıplı maldan doğan haklar sıkça birbirine karıştırılır. TKHK ve Mesafeli Satış Yönetmeliği çerçevesinde bu ayrımı netleştirelim.
Cayma Hakkı ile Ayıp Bildirimi Aynı Şey Değildir
Mesafeli satışta tüketici, hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden on dört gün içinde sözleşmeden cayabilir. Bu hak ürünün kusurlu olmasına bağlı değildir; sadece "vazgeçtim" demek yeterlidir. Buna karşılık ayıplı mal hükümleri, ürünün ambalajında, etiketinde veya tanıtımında belirtilen niteliği taşımaması hâlinde devreye girer ve on dört günlük süreyle sınırlı değildir. On dördüncü gün geçtiği için hakkının bittiğini düşünen tüketici, aslında elindeki daha güçlü ayıp hükümlerinden habersiz kalır.
Cayma Hakkının Kullanılamadığı Haller
- Tüketicinin isteği doğrultusunda kişiselleştirilerek hazırlanan ürünler
- Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar
- Ambalajı açıldığında iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünler
- Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler ve gayri maddi mallar
- Abonelik dışındaki süreli yayınlar
Bu istisnalar cayma hakkını sınırlar; ancak ürün ayıplıysa tüketicinin seçimlik hakları ayrıca saklıdır.
Ayıplı Malda Seçimlik Haklar
Ayıbın varlığı hâlinde tüketici; sözleşmeden dönme, satış bedelinde indirim, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi seçeneklerinden birini kullanabilir. Bu tercih tüketiciye aittir ve satıcı tarafından tek taraflı olarak "önce onaralım" biçiminde daraltılamaz. Tercihin yazılı olarak bildirilmesi, sonraki aşamada ispat kolaylığı sağlar.
Zamanaşımı ve Gizli Ayıp
Ayıplı maldan doğan taleplerde, daha uzun bir süre öngörülmedikçe teslim tarihinden itibaren işleyen iki yıllık zamanaşımı uygulanır. Ayıbın gizli olması bu süreyi kendiliğinden uzatmaz; ancak satıcının ağır kusuru veya ayıbı gizlemesi hâlinde zamanaşımından yararlanılamayacağı kabul edilir. Bu nedenle ayıbın fark edildiği tarih, servis kaydı veya yazışmayla belgelenmelidir.
Başvuru Mercii ve Kontrol Listesi
- Uyuşmazlık tutarı, başvuru yılında geçerli parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvurulur.
- Sınırın üzerindeki taleplerde tüketici mahkemesi görevlidir.
- Sipariş ekranı, fatura, kargo teslim belgesi ve satıcıyla yapılan yazışmalar birlikte saklanır.
- Servise teslim edilen üründe teslim-teslim alma formları mutlaka istenir.
- Cayma bildirimi, süre içinde gönderildiğini kanıtlayacak bir yöntemle iletilir.
- Seçimlik hak tercih edilirken talep açık ve tek bir kalem olarak yazılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ürünün türü, satışın yapıldığı kanal ve satıcının ticari sıfatı sonucu etkileyebilir. Talebiniz reddedilirse itiraz yolunu değerlendirmek için hukuki destek almanız yararlı olur.