Satın alınan bir ürün beklenen nitelikleri taşımıyor, ilan edilen özelliklere aykırıysa ya da kullanımı engelleyen bir kusur barındırıyorsa, ayıplı mal gündeme gelir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve mesafeli satışlarda ilgili yönetmelik, tüketiciye belirli hakları belirli süreler içinde kullanma imkânı tanır. Bu rehber, ayıbın tespiti ile hakların kullanımını somut adımlarla ele alır.
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp Ayrımı
Malın tesliminde gözle görülebilen, olağan muayeneyle fark edilen kusurlar açık ayıptır ve teslim sonrası makul sürede bildirilmesi beklenir. Ambalaj açıldıktan sonra kullanımla ortaya çıkan, ilk bakışta anlaşılamayan kusurlar ise gizli ayıp sayılır. Bu ayrım, hangi süre içinde ve nasıl davranmanız gerektiğini doğrudan etkilediği için ilk belirlenmesi gereken noktadır.
Cayma Hakkı ve Ayıp İhbarı Karıştırılmamalı
Mesafeli satışta ürünü sebep göstermeden iade etme imkânı olan cayma hakkı ile, kusurlu maldan doğan ayıp bildirimi farklı kurumlardır. Cayma, ürün sağlam olsa dahi kullanılabilirken; ayıp ihbarı ürünün kusurlu çıkmasına bağlıdır. İkisinin süreleri ve sonuçları farklıdır; bir tanesinin geçmesi diğerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Dört Seçimlik Hak
Tüketici, ayıplı malda genel olarak şu yollardan birini seçebilir:
- Sözleşmeden dönerek ödediği bedelin iadesini istemek
- Malı alıkoyup ayıp oranında bedelde indirim talep etmek
- Ücretsiz onarım istemek
- Ayıpsız misli ile değişim talep etmek
Seçim kural olarak tüketiciye aittir; ancak seçilen hakkın satıcı için orantısız güçlük doğurup doğurmadığı da değerlendirilir.
İspatı Güçlendiren Belgeler
Ayıp iddiasında en zayıf halka çoğu kez belgelendirmedir. Fatura veya sipariş kaydı, ürünün kusurunu gösteren fotoğraf ve video, satıcıyla yazışmalar ve varsa yetkili servis raporu bir arada saklanmalıdır. Kusurun malın kullanımından değil, baştan var olan bir nitelikten kaynaklandığını gösterebilmek önemlidir.
Uyuşmazlık Nereye Taşınır
Satıcıyla çözüm sağlanamazsa, uyuşmazlık tutarına göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvuru gündeme gelir. Başvuru yolunun ve parasal sınırın doğru belirlenmesi, dosyanın esastan incelenebilmesi için gereklidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Ürünün türü, satış biçimi ve kusurun ortaya çıkış zamanı hakların kullanımını değiştirebileceğinden, kendi durumunuza özgü bir değerlendirme için hukuki destek almanız yerinde olur.