Yabancılar hukukunda alınan olumsuz kararların ortak özelliği, hepsinin idari işlem olmasıdır. Buna karşılık her idari işlemin itiraz usulü ve süresi aynı değildir. Giriş yasağı şerhi, ikamet izni reddi, vatandaşlık başvurusunun reddi ve sınır dışı kararı; birbirine benzeyen ama farklı takvimlerle işleyen kararlardır.
İlk Adım: Kararın Türünü ve Kodunu Okumak
Pasaporta veya sistem kaydına işlenen yasak kodu, işlemin dayanağını gösterir. Kod, yasağın sağlık, kamu düzeni, vize ihlali, çalışma izinsiz istihdam veya kamu güvenliği gerekçelerinden hangisine dayandığını anlatır. Kodu bilmeden yazılan dilekçe, gerçekte var olmayan bir gerekçeye itiraz etmiş olur. Bu bilgi, ilgili valilik il göç idaresi müdürlüğünden veya kararın tebliğ evrakından öğrenilebilir.
İdari Başvuru ile Dava Yolu Karıştırılmamalı
6458 sayılı YUKK ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu uygulamasında iki ayrı hareket alanı vardır:
- İdareye başvuru: Yasağın kaldırılması, eksik belgenin tamamlanması, hatalı kaydın düzeltilmesi talebi. Bu yol hızlıdır ama dava açma süresini her durumda uzatmaz.
- İptal davası: İdari yargıda, kararı veren idareye göre belirlenen yetkili idare mahkemesinde açılır. Dilekçede işlemin sebep, konu, amaç ve şekil unsurları ayrı ayrı tartışılmalıdır.
Sırf idareye yazıp cevap beklemek, en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir.
Sürelerin Aynı Olduğunu Varsaymayın
Bu alandaki en kritik ayrım, sınır dışı etme kararına karşı öngörülen sürenin genel idari dava açma süresinden belirgin biçimde kısa olmasıdır. Buna karşılık giriş yasağı şerhi veya vatandaşlık başvurusunun reddi gibi işlemlerde genel süre uygulanır. Aynı kişinin dosyasında iki karar birlikte bulunabildiğinden, tebliğ tarihleri ayrı ayrı not edilmeli ve en kısa süreli olan takvimin merkezine yerleştirilmelidir. Yurt dışındaki başvurucu için tebligatın ne zaman ve nasıl yapıldığı ayrıca tartışma konusudur.
Dilekçede Öne Çıkacak Deliller
Kamu düzeni gerekçeli kararlarda aile bağı, Türkiye'deki yerleşiklik, çocuğun eğitim durumu ve ölçülülük değerlendirmesi belirleyici olur. Vize veya ikamet ihlali gerekçelerinde ise giriş-çıkış kayıtları, sigorta ve kira belgeleri, işveren yazıları dosyanın omurgasını kurar. Belgeler yabancı dildeyse usulüne uygun çevirisi baştan hazırlanmalı; sonradan tamamlanan evrak, sürenin dolmasından sonra dosyaya girerse işlevini yitirebilir.
Uyarı Niteliğinde Not
Burada anlatılanlar genel işleyişi tanıtmak amacıyla kaleme alınmıştır. Uyruk, kararın gerekçesi ve kişinin Türkiye'deki statüsü sonucu doğrudan etkilediğinden, tebligatı aldığınız gün itibarıyla bir hukukçuyla görüşmeniz süre riskini azaltır.