Yabancılar hukukunda alınan idari kararların ortak özelliği, itiraz yollarının tek tip olmamasıdır. Vize reddi, ikamet izni reddi, giriş yasağı, sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarının her biri farklı süreye, bazıları farklı mercie tabidir. Genel idari dava süresini her karara uygulamak, uygulamada en çok hak kaybı doğuran hatadır.
Kararın Türünü Doğru Adlandırın
- Giriş yasağı (tahdit kaydı): yabancının ülkeye girişinin belirli süreyle engellenmesi; genellikle önceki bir ihlale, kamu düzeni veya kamu güvenliği değerlendirmesine dayandırılır.
- İkamet veya vize başvurusunun reddi: başvuru sahibinin şartları taşımadığı gerekçesiyle verilen idari işlem.
- Sınır dışı etme kararı: ülkede bulunan yabancının çıkarılmasına yönelik karar; kendine özgü ve çok kısa bir dava süresine tabidir.
- İdari gözetim kararı: özgürlüğü kısıtlayan nitelikte olduğundan, bu karara karşı başvuru idare mahkemesine değil sulh ceza hakimliğine yapılır.
Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçe, doğru içerikte olsa bile yanlış mercie gittiği için sonuç doğurmaz.
Süre Rejimi
6458 sayılı Kanun kapsamındaki idari işlemlere karşı kural olarak idare mahkemesinde iptal davası açılır ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki genel süre uygulanır. Ancak sınır dışı etme kararı bakımından Kanun özel ve çok daha kısa bir süre öngörmüş, bu davada verilen kararı da kesin olarak nitelendirmiştir. Bu nedenle eline karar tebliğ edilen yabancının ilk yapması gereken iş, kararın hangi başlık altında verildiğini metinden tespit etmektir. Kararın tebliğ tarihi, tebligat belgesinden teyit edilmelidir; başvuru sahibinin öğrenme anı değil, usulüne uygun tebliğ esastır.
Vatandaşlık Başvurusunun Reddi
5901 sayılı Kanun kapsamındaki başvurularda idarenin geniş takdir yetkisi bulunur; ancak takdir yetkisi denetimsiz değildir. İptal davasında tartışılabilecek noktalar şunlardır: kararın hangi somut olguya dayandığı, gerekçenin başvuru dosyasındaki bilgilerle örtüşüp örtüşmediği, eşit muamele ilkesine aykırılık ve usul kurallarına uyulup uyulmadığı. Salt "uygun görülmemiştir" ifadesinin gerekçe sayılıp sayılmayacağı, davanın merkezindeki tartışmadır.
Dava Öncesi Bilgi Edinme
- Kararın dayanağı olan tahdit kodu veya gerekçe, bilgi edinme başvurusuyla ya da doğrudan ilgili il müdürlüğünden yazılı olarak talep edilir.
- Aile birliği, çalışma izni veya eğitim bağı gibi ülkeyle bağlantıyı gösteren belgeler bir araya getirilir.
- Türk vatandaşı eş veya çocuk varsa aile hayatına saygı yönünden ölçülülük argümanı ayrıca kurulur.
- Yürütmenin durdurulması talebi dava dilekçesiyle birlikte, somut ve telafisi güç zarar gösterilerek istenir.
Yanlış Kanaldan Yürüyen Başvurular
Konsolosluğa yeniden başvuru yapmak, valiliğe dilekçe vermek veya genel şikâyet kanallarını kullanmak dava süresini durdurmaz. İdari başvuru yolları belirli hâllerde süreyi etkileyebilse de bu istisnaların koşulları dardır. Bu nedenle idari girişimler ile yargı yolu paralel yürütülmeli, dava süresi hiçbir koşulda beklemeye alınmamalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; kararın türü, tebliğ şekli ve yabancının statüsü süreleri ve izlenecek yolu doğrudan etkilediğinden, kararın tebliğinden hemen sonra hukuki değerlendirme alınması gerekir.