Yabancılar hukukunda sınır dışı etme kararına karşı yürütülecek süreç, genel idari dava usulünden ayrılan özel bir rejime tabidir. Süreler kısadır, merciler farklıdır ve idari gözetim ile sınır dışı kararı sıklıkla birbirine karıştırılır. Bu rehber YUKK ve 5901 çerçevesinde izlenecek yolu ele alır.
İtiraz Mercii ve Süre
Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre (yedi gün) içinde idare mahkemesine başvurulur. Bu süre, idari yargıdaki genel dava açma süresinden farklıdır ve genel süreye güvenilerek yapılan başvurular süre aşımından reddedilir. Mahkemenin başvuru hakkında verdiği karar kesindir; bu nedenle dilekçe, tek duruşmalık bir savunma gibi kurgulanmalıdır. Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren başvuruda bulunabilir.
Başvurunun Yürütmeye Etkisi
Yargı yoluna başvurulması hâlinde, kural olarak yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz. Ancak YUKK, kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından belirli gerekçelere dayanan kararlar yönünden farklı bir rejim öngörür. Bu ayrım, başvuru dilekçesinde kararın hangi gerekçeye dayandığının açıkça tartışılmasını gerektirir; gerekçe doğru okunmadan hazırlanan dilekçe, yanlış hukuki zemine oturur.
İdari Gözetim Ayrı Bir Karardır
Sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararı birbirinden bağımsızdır ve farklı mercilere itiraz edilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur; hâkimliğin incelemesi gözetimin hukuka uygunluğu ile sınırlıdır ve sınır dışı kararının esasını denetlemez. Bu iki yolun aynı dilekçede birleştirilmesi, her iki başvurunun da hedefini kaybetmesine yol açar. Gözetim süresince koşulların değişmesi hâlinde tekrar başvuru imkânı bulunduğu da göz ardı edilmemelidir.
Vatandaşlık Başvurusunun Reddinde Yol
- 5901 sayılı Kanun kapsamındaki başvuruların reddi idari işlem niteliğindedir ve idari yargıda iptal davasına konu olur.
- Bu davada İYUK'taki genel dava açma süresi uygulanır; sınır dışı kararına özgü kısa süre burada geçerli değildir.
- Ret gerekçesinin somut olarak bildirilmemesi hâlinde, bilgi edinme ve dosya inceleme talepleri dilekçeden önce tüketilmelidir.
Usule Aykırılık Doğuran Tipik Noktalar
- Tebligatın yabancının anlayabileceği şekilde yapılmadığı iddiasının süresinde ileri sürülmemesi
- Vekâletnamenin gözetim merkezinde usulüne uygun düzenlenmemesi ve dilekçenin ekine konulmaması
- Uluslararası koruma başvurusu bulunan bir kişi hakkında, bu başvurunun sonucu beklenmeden işlem yapıldığının belirtilmemesi
- Aile birliği, sağlık durumu veya çocuğun üstün yararı gibi somut olguların belgelenmemesi
Yukarıdaki çerçeve geneldir; kararın dayandığı hüküm, kişinin statüsü ve tebliğ tarihi süreci belirleyici biçimde değiştirir. Süre çok kısa olduğundan, tebliğ evrakını aldığınız gün bir hukukçuya ulaşmanız kritik önemdedir.