Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/8074 K.2021/11561

İlk Derece Mahkemesi : Tavşanlı İş Mahkemesi

Dava, iş kazası ölümünden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı davacılar ile davalılar ... ve Axa Sigorta A.Ş. vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesince davalı ...'nin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacılar ve davalı ...nin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacılar ve davalı ...Ş. vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacılar vekili dava ve ıslah dilekçesinde özetle, müteveffa sigortalının geçirdiği iş kazası sonucu vefat ettiği, eş ... için 215.351,89-TL maddi, 200.000,00-TL manevi, çocuk ... için 10.722,92-TL maddi, 100.000,00-TL manevi, çocuk ... için 6.331,32-TL maddi, 100.000,00-TL manevi tazminatın kaza tarihinden işleyecek faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II-CEVAP

Davalılar vekilleri cevap dilekçelerinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Kazalı sigortalının 11/12/2015 tarihinde geçirdiği iş kazası sonucunda vefat ettiği, hükme esas alınan kusur raporunda kazanın meydana gelişinde, müteveffa kazalının kusursuz, davalıların % 100 oranında kusurlu olduğunun bildirildiği, hesap bilirkişisi tarafından düzenlenen bilirkişi raporunda, tarafların kusur oranı, kurum tarafından yapılan ödemeler ve dosya kapsamı nazara alınarak; manevi tazminat yönünden feragat nedeniyle davanın reddine, davalı ... Kablo Donanımları Sanayi ve Ticaret A.Ş. yönünden davanın reddine ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Davalı ...’nin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-1maddesi gereğince esastan reddine, davacılar ve davalı ...Ş. tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile Tavşanlı İş Mahkemesinin 2016/45 Esas - 2019/906 Karar sayılı ilamının 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; davalı ... Kablo Donanım San ve Tic. A.Ş.‘nin asıl işveren olarak kaza ve tazminattan sorumlu tutulması gerektiğini, ilgili taraf için davanın reddine karar verilmişken tarafları aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedildiğini

Davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde özetle; müteveffa ...'in annesi..., babası ...'ın daha önce destekten yoksun kalma tazminatı talebi ile müvekkil şirket aleyhine sigorta tahkim komisyonuna başvuru yaptığını, başvuru sonucunda başvurunun kabulüne karar verildiğini, kararın itirazı üzerine itirazın kabulüne karar verilerek başvurunun müvekkil şirket yönünden pasif husumet yokluğu sebebiyle reddine karar verildiği,

bu nedenle huzurda ki davanın da müvekkil sigorta şirketi yönünden pasif husumet yokluğu sebebiyle reddine karar verilmesi gerektiğini, aksi yönde verilen kararın hatalı olduğunu, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından açılan Tavşanlı İş Mahkemesinin 2017/396 Esas 2019/69 Karar sayılı dosyasının ...

Bam 11 Hukuk Dairesinin 2019/606 Esas sayılı dosyası ile istinaf incelemesinde olduğunu, her iki dosyanın birleştirilmesi gerektiğini ve kabul anlamına gelmemekle birlikte istinaf incelemesi sonucunda tekrar bilirkişi incelemesine karar verilmesi halinde Garameten paylaştırma usulü uygulanarak davacı eş ve çocukların payına düşen destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanması gerektiğini, bilirkişi raporunda;

müteveffa ...'in hayatta olan dava dışı hak sahiplerinden annesinin ve babasının desteklik paylarının hesaplamada gözetilmemiş olduğunu, davacı eşin kaza tarihindeki yaşı esas alınarak yeniden evlenme ihtimali indiriminin belirlenmesi gerektiğini, beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

V- İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle, kanuni gerektirici sebeplere, temyiz kapsam ve nedenlerine göre davalı ...Ş. vekilinin tüm, davacılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki sair temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir. Dava, 11/12/2015 tarihinde meydana gelen iş kazası sonucu vefat eden sigortalının yakınlarının maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince; davanın kısmen kabulü ile, eş için 215.351,89-TL maddi, çocuk Elif için 10.722,92-TL maddi, çocuk Yunus için 6.331,32-TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan ..., ... Lider Seyahat ve Ticaret A.Ş. ve ... (poliçe limit ile sınırlı olmak üzere)’nden müştereken müteselsilen alınıp davacılara verilmesine, manevi tazminat yönünden feragat nedeniyle davanın reddine, davalı ...

Kablo Donanımları Sanayi ve Ticaret A.Ş. yönünden davanın reddine karar verildiği, bu kararın davacılar ile davalı ... ve davalı ...Ş. vekilince istinaf yoluna götürüldüğü, ...

Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesince davalı ...’nin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacılar ve davalı ...Ş. tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile Tavşanlı İş Mahkemesinin 2016/45 Esas - 2019/906 Karar sayılı ilamının 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile, eş için 215.351,89-TL maddi, çocuk Elif için 10.722,92-TL maddi, çocuk Yunus için 6.331,32-TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan ..., ...

Lider Seyahat ve Ticaret A.Ş. ile ... (poliçe limit ile sınırlı olmak üzere, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile )’nden müştereken müteselsilen alınıp davacılara verilmesine, manevi tazminat yönünden feragat nedeniyle davanın reddine, davalı ... Kablo Donanımları Sanayi ve Ticaret A.Ş. yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya kapsamından, davalı ... Kablo Donanımları ve davalı ... Lider Seyahat arasında 01/06/2015 tarihli 1 yıllık çalışanların servisle taşınmasına ilişkin personel taşıma sözleşmesi yapıldığı, olay günü davalı sürücü ...’ın sevk ve idaresindeki 43 S 2186 plakalı aracı ile davalı ...

Kablo Donanımlar Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de çalışan işçileri taşıdığı, Tavşanlı ilçesinden Harmancık ilçesi istikametine seyri sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu gidiş istikametine göre yolun sağ tarafından yoldan çıkarak aracını yan tarafına yatırması neticesinde tek taraflı yaptığı kazada kazalı sigortalı ...’in vefat ettiği, ilk derece mahkemesince alınan 17/04/2017 tarihli kusur raporunda; kazanın meydana gelmesinde davalı sürücü ...’ın ’in %100 oranında kusuru bulunduğu, davalı ...

Lider Seyahat’ın aracın işleteni olması nedeniyle 291S sayılı Karayolları Trafik Kanunun 65/1 maddesi uyarınca sürücü davalı ...’ın kusuru oranında meydana gelen zarardan müştereken ve müteselsilen sorumluluğunun bulunduğu, davalı ...

Kablo Donanımları’nın davaya konu trafik kazasında kastı veya kusurunun bulunmamış olması ve kazanın üçüncü kişinin (araç sürücüsü) kusurundan meydana gelmiş olması nedeniyle illiyet bağının kesilmiş olması hususları birlikte değerlendirildiğinde işverenin kusursuz sorumluluğu kapsamı da dahil olmak üzere dava konusu trafik-iş kazasının oluşumunda işveren olarak kusurunun bulunmadığı yönünde rapor düzenlendiği, mahkemece bu rapora itibar edilerek karar verildiği anlaşılmaktadır.

Kaza sırasında müteveffa sigortalının içinde bulunduğu 43 S 2186 plakalı servis aracının sahibinin dava dışı ... olduğu, dava dışı ... ile davalı ... Lider Seyahat ile arasında 01/06/2015 tarihli 1 yıllık personel taşıma sözleşmesi yapıldığı, davalı ... Kablo Donanımları San. ve Tic. A.Ş. ve davalı ... arasında 01/06/2015 tarihli 1 yıllık çalışanların servisle taşınmasına ilişkin personel taşıma sözleşmesi yapıldığı, her iki sözleşmenin konusunun; işverenin belirleyeceği güzergaha bağlı kalınarak işveren bünyesinde çalışan personelin taşınması ve personelin evlerinden işyerine ulaşımlarının taşıyıcı tarafından sağlanması olduğu, müteveffa ...’in davalı ... Kablo Donanımları’nın işçisi olduğu, aracın sürücüsü ...’ın işvereninin tespit edilemediği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık davalı ... Kablo Donanımları Tic. A.Ş.'nın hükmedilen tazminatlardan sorumlu olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Yargılamaya konu ihtilafın sağlıklı biçimde çözülmesi için asıl işveren-alt işveren kavramlarının açıklanmasında fayda bulunmaktadır.

4857 sayılı Kanun'un 2.maddesine göre bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.

İş Kanunu'nun 2. maddesinin 7. fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

5510 sayılı Kanun'un 12/6.maddesi ile de asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumlu tutulmuştur.

4857 sayılı Kanun'un 2/7.maddesi ile işçilerin İş Kanunu'ndan, sözleşmeden ve toplu iş sözleşmesinden doğan hakları, 5510 sayılı Kanun'un 12/6.maddesi ile de Kurumun alacakları ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi halde, 4857 veya 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu.

Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu "müteselsil sorumluluktur". Asıl işveren, doğrudan bir hizmet sözleşmesi bulunmamakla birlikte İş Kanunu'nun 2. maddesinin 6. fıkrası gereğince alt işverenin işçilerinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uğrayacakları maddi ve manevi zarardan alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu nedenle meslek hastalığına veya iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü halinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi yalnızca asıl işverene veya alt işverene karşı da açabilirler.

Alt işverenden söz edebilmek ve asıl işvereni, aracının borçlarından sorumlu tutabilmek için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır.

a) İşyerinde işçi çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır. Sigortalı çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için, bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır.

b) Bir başka işveren, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş almalı ve sigortalı çalıştırmalıdır.

c) İşverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Bu kişinin diğer bir takım işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının sonuca etkisi bulunmamaktadır.

d) İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte olmamalıdır, aksi halde iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde bulunacaktır.

e) İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, iş anahtar teslimi verildiğinde veya işveren kendisi sigortalı çalıştırmaksızın işi bölerek ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Yasanın tanımladığı anlamda asıl işveren olmayacağından, bir alt-üst işveren ilişkisi bulunmayacaktır.

f) Alt işverenin aldığı iş, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi yada yardımcı işler kapsamında bulunmalıdır. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İşyerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi halinde, alt işverenden söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 24.05.1995 gün ve 1995/9-273-548 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Yine 5510 sayılı Yasanın 13/e bendine göre işçilerin, işverence sağlanan bir taşıt ile işin yapıldığı yere gidiş gelişi esnasında meydana gelen kaza iş kazası sayılır. İşverenin işinin görülmesi için sigortalıların işin görüleceği yere emniyetli ve güvenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri işverenin yükümlülüğünde olan bir husustur. İşveren bu görevini kendi araç ve işçisiyle yapabileceği gibi başkasına ait araç ve işçi ile de yerine getirebilir. Taşıma işinin işverenin nam ve hesabına yapılması halinde diğer sorumlular yanında işverenin de işçiye karşı doğrudan sorumluluğu bulunmaktadır.

Öte yandan Borçlar Kanunu 55. ve Türk Borçlar Kanunun 66. maddeleri gereğince de “Adam çalıştıran, çalışanın, kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür.” Hal böyle olunca davalı işverenin 2918 sayılı Yasanın 85. ve 6098 sayılı Yasanın 66. maddeleri gereğince, gerek işleten ve gerekse adam çalıştıran olarak kusuru bulunmasa bile tazminat alacaklarından sorumluluğunun bulunacağı açıktır.

Bu açıklamalardan sonra mahkemece yapılacak iş, öncelikle sürücü ...’ın işverenini tespit etmek, şayet davalı ... Kablo Donanımları’nın işçisi ise; işvereni bakımından üçüncü kişi değil istihdam edilen olduğu ve işverenin kendi istihdamının kusurlu eylemi ile verdiği zararlardan ötürü diğer çalışanlarına karşı kusursuz sorumluluğu bulunacağını gözetmek, öte yandan dava dışı ... ile davalı ... Lider Seyahat ile arasında imzalanan personel taşıma sözleşmesi ile davalı ... Kablo Donanımları Tic. ve A.Ş. ve davalı ... arasında imzalanan personel taşıma sözleşmesini irdeleyerek davalı ... Kablo Donanımları Tic. A.Ş’nin asıl işveren olup olmadığını değerlendirmek ve oluşacak sonuca göre bir karar vermekten ibarettir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacılar vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun kabulüne ilişkin kararı bozulmalıdır.